| Март 22 — Элээр чорукту суртаалдаар хүн |
Республиканың наркология диспансериниң кол эмчизиниң организас-методиктиг ажыл талазы-биле оралакчызы, психиатр-нарколог эмчи Ульяна Биче-оолдуң медеглээни-биле алырга, чылдың-на арага аарыындан эмненири-биле 200 хире хамаатылар диспансерге дуза дилеп кээп турар.
Эрткен 2025 чылда, 2024 чылга көөрде, арага аарыындан эмненир дээш дуза дилээннерниң саны 13 хуу хөй болган. Араганың аспаанче кире берген хамаатыларның аразында кайы хире-даа хар-назылыглар бар.
Дуржулгалыг эмчиниң демдеглээни-биле алырга, эр болгаш херээжен улустуң арага аарыындан аарыыр чылдагааннары болгаш аарыгның ханылаары ийи аңгы. Эр улус колдуунда социал арагалаашкындан аарып чоруур. Ол дээрге эш-өөрү, коллегалары, дөргүл-төрели дээш көскүзү-биле ижип эгелээр, а херээжен улус арага аарыындан аарый бергенин үр үениң дургузунда чажырып чоруур. Оларның кайы хире хилинчектенип чорууру өскелерге билдинмес. Эмчилерден дуза дилеп кээр херээжен улустуң саны эвээш. Ынчангаш херээжен улустуң арага аарыы мага-бодунче, угаан-медерелинче элээн ханылай берген болур. Бир эвес арага аарыы эр, херээжен улустуң кайызынга күштүг дээптерил деп деңнээр болза, кыс кижиге аар кылдыр дээр. Херээжен кижи арагага кончуг дүрген чаңчыга бээр. Болганчок-ла херээжен улустуң баарынга цирроз тыптып, чүрек, хан-дамыр аарыглары нептереп, сагыш-сеткил аарыындан аарый бээр. Аалдың кыс ээзи арагалай бээрге, чүгле ал-боду эвес, а ажы-төлүнге база салдарлыг болур дээрзи чугаажок. Келир үеде ажы-төл чаяап бодарадыр талазы-биле шаптараазыннар тургустунуп келир.
Чоок кижизи арагадан аарый берген деп чүүлдү кайыын билип алырыл?
Бирээде, арага чокта, ону ишпейн тургаш, чоок кижиңер үргүлчү муңгак, чүве ыыттавас, кылыктаныр, чуртталгаже бурунгаар кандыг-даа күзел-чүткүл, сонуургал чок апарганын эскерип каар силер. Эзиртир суксун ижипкенде, өй-хемчээлин билбес, улам-на хоптактанып ижиксээр. Эртенинде база улаштыр ижеринден ойталавас. Ажыг сугну амзапканда, өөрүшкүлүү хөлчок апаар. Ындыг кижи чоорту чаңгыс эвес, а ийи-үш, оон неделя дургузунда улай-улай ижиптер апаар.
Чоок кижиңерде үстүнде айыттынган им-демдектерниң кайы бирээзи илереп кээр болза, ол-ла дораан нарколог, психолог эмчиден дуза дилээни дээре.
Арагалаашкынны эмнээри амыр эвес. Аарый берген кижиниң аажы-чаңында өскерлиишкиннерни психолог эмчи чугаалажып тургаш эмнээр, а мага-ботту чогуур эмнерниң дузазы-биле эмнээр.
Наркологияга чыдып эмнеткеш, сегээш үнген хамаатыларның 65 хуузу катап арага аарыындан аарый берген таварылгалар бар. Чаа эмненип алган кижиниң олчаан кадык болуп артарынга чоок кижилери болгаш долгандыр турар байдалдар, болуушкуннар кончуг салдарлыг.
Аныяктарга, элээдилерге кадык амыдырал бар деп билиишкинни угаан-медерелинче киир сургаары, спорт, уран чүүл дээн ышкаш арагадан аңгыда солун чүүлдер чуртталгада хөй деп үргүлчү сагындырары база бодунуң амыдыралы-биле кадык амыдыралды көргүзери чугула.
Бистиң корр.
Чурукту маадырның архивинден алган.
“Шын” №10 2026 чылдың март 19