Шынап-ла, ХХI чүс чылдың эгезинден тыва оолдар, кыстарывыс Россияның, даштыкының девискээрлеринде өөренип, чурттап, ажылдап чоруурлары эвээш эвес.
«Куш оглу каяа-даа ужар, кижи төлү каяа-даа чоруур» дээр болгай. Мерген угаанныг тыва чоннуң үлегер домаанда кончуг-ла шынын чугаалаан. Тываларның кайда өөренип, чурттап, ажылдап чоруурун оларның боттарынга-даа ужуражып, солун-сеткүүл, интернет четкиден номчуп, көрүп чор мен.
1960-70 чылдарның эгезинде Абакан хоорайны дыка ырак черде турар, аңаа чедери берге деп билип чораан бис. Ынчангаш ССРЭ үезинде тывалардан соңгаар өөренип чоруурлар ховар турган. Хөй машиналар, автобустар турбаан, самолёттар база ховар ужар, Саян ажар оруктар дыка берге турган. Ол дугайында мээң үе-чергем улус дыка эки билир.
«Шаг шаа-биле турбас, чавылдак көгү-биле турбас», ам үе сайзыраан. Тыва черин, чонун алдаржыдып, өске черлерде демниг чурттап чоруурлар кайы хөй. Бир чижекти киирип көрейн.
2026 чылдың январь 23-те Санкт-Петербург хоорайның Киров аттыг медицина академиязының госпиталының нейрохирургия салбырында Аңчы Орланович Салчак деп 19 харлыг оол ТШО-дан балыглангаш келген. Керээни Иркутскудан чарган, документизинде Кызылдан оол-дур, чугааланмас. Эмнеп турар эмчизи В.К. Куулар авазындан Тываже социал четки таварыштыр төрелдеринге, таныыр улустарынга дыңнадырын дилээн. Ол дыңнадыг Тывага дораан тарай берген. Маадыр оглувус А.О. Салчактың төрелдери тывылган хевирлиг.
Үстүнде чүүлдерге үндезилеп бижип турарым болза, тыва кижи каяа-даа чурттап, ажылдап чорааш, чуртунга, чонунга ынаан көргүзүп турар-дыр. Балыглаткан маадыр оглувусту буянныг тыва уруувус эмнеп турары чоргааранчыг, ооң ачызында оолдуң чоок кижилери тывылган. Буянныг эмчиниң авазы уруунуң дыңнадыын Тыва иштинге социал четки таварыштыр чарлап, чугааланмас солдат оолдуң ада-иезин, дөргүл-төрелин тыварынга улуг дузазын көргүзүп, буянын чедирген.
«Куш оглу каяа-даа ужар, кижи төлү каяа-даа чоруур» дээни ышкаш, Тыва чуртувустуң база бир буянныг мергежилдиг уруу өске черде чурттап, ажылдап чорууру чоргааранчыг-дыр. Улуг-улуг чедиишкиннерни буянныг эмчи уруувуска тыва чонумнуң мурнундан күзеп каайн.
/ Сергей ОЮН.
Таңды кожуун.
“Шын” №5 2026 чылдың февраль 12