Кылымал интеллектини сайзырадыр
Россияның бодунуң даштыкы технологиялардан хамаарылга чок кылымал интеллектиниң технологиялары херек деп РФ-тиң Президентизи Владимир Путин январь 16-да чугаалаан. Башкарыкчы чок, боду чоруур транспорттуң национал индустриязын тургузары чугула. Ындыг технологияларны боттандырарының планын чоокку үеде сайгарып чугаалажыр дээрзин күрүнениң баштыңы дыңнаткан.
Президент боду амы-хууда кылымал интеллектини ажылынга ажыглавайн турар. Ынчалза-даа Владимир Путинниң ажыл-чорудулгазын хандырар албан черлери ону ажыглап турар.
Россияга кылымал интеллектини сайзырадыр талазы-биле чаңгыс аай ажылдыг штабты тургузар. Кылымал интеллектини сайзырадыр талазы-биле ажыл-чорудулганы бо штаб башкарар болгаш технологияларны хөгжүдериниң национал планын тургузар ажылды чорудар.
Россия Федерациязының Чазаа технологияларны калбартыр талазы-биле ажылды чорудуп турар. Чижээлээрге, национал төлевилелдерни башкарарынга кылымал интеллект системаларын киирген. РФ-тиң Чазааның Аппарадының ажылдакчылары ИИ-сервистерни ажыглап турар. Кылымал интеллект системаларын ажыглап өөренири күрүне албан черлериниң ажылдакчыларының ажылының чарылбас кезии апарган.
Кижиниң угааны – бюджетте
Бюджетти ажылдап тургузарының эге чадаларынга кылымал интеллект технологияларын РФ-тиң Саң-хөө яамызы ажыглап турарын саң-хөө сайыды Антон Силуанов дыңнаткаш, күрүнениң бюджединиң төнчү түңнели чүгле кижиниң угаанындан, бедик мергежилдиг специалистен хамааржыр деп демдеглээн. Ынчалза-даа кылымал интеллект технологияларын бюджет тургузарынга ажыглаары бюджетти ажылдап кылырын дүргедедир, кижиниң техниктиг киржилгези чок болурун сайзыраңгайжыдар, ынчангаш кылымал интеллект технологияларын хөгжүдери эргежок чугула деп чугаалаан.
Шалың көвүдээн
Ажылды болгаш ажылчыннарны тып бээринге дузалап турар hh.ru сервистиң Москвага чоруткан айтырыг–харыы шинчилелдериниң илереткени-биле алырга, 2025 чылда российжи хамаатыларның 12 хуузу ажылынга чедиишкинниг болган. Оларның 28 хуузунуң шалыңы азы ажыл төлевири өскен. А 33 хуузу ажыл төлевири өспээнин демдеглээннер. Айтырыгларга харыылаан херээженнерниң 29 хуузу, эр улустуң 27 хуузу шалыңы өскенин дыңнатканнар.
Компанияларның башкарыкчы ажылдакчыларының ажыл төлевири 44 хууга, тудуг адырында 38 хууга, саң-хөө ажылдакчыларының 32 хууга, эртем болгаш өөредилге ажылдакчыларының шалыңы 31 хууга эрткен 2025 чылда өскенин hh.ru сервистиң айтырыг–харыы шинчилелдери илереткен. hh.ru сервистиң дыңнадыглары албан ёзузунуң медээлери эвес.
Москвада квартиралар өртээ чиигээн
Совет үеде Москвага туткан, ынчалза-даа эң-не таарымчалыг деп санадып турар районнарда бажыңнарның квартираларының өртээ чиигээн. Олар дээрге “сталин суургалары” туттунган Котельническая, Метрогородок, Хамовники дээш өске-даа чамдык “хоочун” районнар-дыр.
Квартираларның өртээ чиигээр талазы-биле бирги черже Хамовники үнген. 2026 чылдың январь айда байдал-биле алырга, бо районда бажыңнарда квартираларның өртээ 1 дөрбелчин метрде 695,6 муң рубль, эрткен 2025 чылга деңнээрге, 3,7 хуу чиигээн. Ийиги черде Метрогородок. Эрткен чылдыынга деңнээрге, бо чылын 3,1 хууга чиигээн. Үшкү черде Мещанский район. 2,8 хууга чиигээн.
Мещанский, Котельническая, Метрогородок, Хамовники дээш өске-даа эрги районнар агаар-бойдус талазы-биле Москвада эң эки черлер. Ынчангаш хаанныг Россия-даа болгаш “сталин” чылдарында-даа ол шагның эң эки төлевилелдерлиг бажыңнарын аңаа туткан. Бо районнарда бажыңнарның квартираларының өртээ чиигеп турарының бир чылдагааны – амгы үениң кижилери ол бажыңнардан-даа эки туттунган бажыңнарга чурттаксап турары. База бир чылдагаан – бо районнарда чуртталга-коммунал четкизиниң эргилээни.
Ынакшылдың чагаалары
Француз актриса болгаш ыраажы Марина Влади Россияның күрүне архивинге ыраажы Владимир Высоцкийниң чагааларын дамчыдып берген. Олар шупту Владимир Высоцкийниң Марина Владиге бижип турганы ынакшылдың чагаалары. Француз актриса чагааларын дамчыдып бээриниң мурнунда чаңгыс негелде салган – Влади дириг чорда, ол чагааларны кымга-даа көргүспес, парлавас.
Марина Влади биле Владимир Высоцкий 1967 чылда Москвага эртип турган делегей чергелиг кинофестивальга таныжып алганнар. Москвада Таганкада театрга “Пугачёв” деп шииге Высоцкийниң ойнап турганы, ырлаары, ырларының утказы, ооң аажы-чаңы Марина Владиниң сеткилинге дыка таарышкан. Оларның ынакшылы от-көс дег болган. 1970 чылда өгленип алганнар. 10 чыл үргүлчээн оларның чуртталгазы дыка нарын болган.
Индустар ажылдап эгелээн
Индиядан күш-ажылчы мигрантылар Россияга коронавирус халыынының соонда кээп эгелээн. Бистиң чуртувуска ажылдаар чөпшээрелди 2021 чылда Индияның 2 муң хире хамаатылары алган. Ынчан оларның саны каш муң хире кижиден хөй эвес турган. 2025 чылга чедир оларның саны 35 муңга көвүдээн. Эрткен чылда оларның саны 70 муң четкен.
Олар Санкт-Петербург хоорайның кудумчуларын арыглап-аштап турар. Индустарның Россияда чөпшээрелдиг ажылдап турарының демдээ кылдыр Россия биле Индияның туктарын чураан ылгавыр демдекти оларның ажылчын хевинде чыпшырып каан. Индиядан ажылчын көшкүннерге Россияга ажылдаар чөпшээрелди бээриниң мурнунда интернет дамчыштыр оларның-биле беседалашкан, орус дылга болгаш Россияның оруктарынга шимчээшкин дүрүмнеринге, ол ышкаш кудумчулар аштаарының аргаларынга өөреткен.
Индиядан келген индустар тудугда, хеп даараарынга, садыгжы компанияларның складтарынга, көдээ ажыл-агыйда ажылдап турар. Индий ажылчыннар Москва, Москва областа болгаш Санкт-Петербургта эң хөй. 2026 чылда Россияга индустар улам көвүдээр. Тывызыксыг болгаш кайгамчыктыг Индиядан 10 муң кижи үстүнде ады үнген регионнарга ажылдаар чөпшээрелди бо чылын алырын манап турарлар.
Индустарның Россияда ажылдап кээп эгелээнинге российжи хамаатыларның хамаарылгазы арай-ла чиктиг. Индустар-биле Россияның чурттакчыларының барык 95 хуузу чоок харылзажып чорбаан, аажы-чаңын, культуразын олар орта билбес. А Ортаа Азиядан ажылдап кээп турар көшкүннер-биле российжи чоннуң чоок чүүлдери эвээш эвес: олар шупту улуг күрүне ССРЭ-ден үнген, Ада-чурттуң Улуг дайынынга казах, узбек, таджик дээш өске-даа совет чоннарның тиилелгези, буступ дүшкен Совет Эвилелиниң республикаларының хамаатылары орус дылды багай эвес билири дээш оон-даа өске.
Индияның чурттакчылары өске күрүнелерге барып ажылдаары делегей практиказында чаа эвес чүүл. Чижээлээрге, Германияга чылдың-на 90 муң, Японияга 100 муң индустар ажылдап турар. А Россияда Индиядан күш-ажыл мигрантыларының саны 2025 чылдың ноябрь айда байдал-биле алырга, 70 муң, күш-ажылчы мигрантыларның 97 хуузу, совет үеде акы-дуңма республикалардан келген.
Амгы үеде Россияның даштыкы чурттардан ажылчыннарга квотазы 235 муң кижи. Ол дээрге РФ-тиң эвээш чурттакчылыг регионнарының бирээзиниң чурттакчыларының саны хире.
Истелге комитеди сайгарган
Челябинск областың Сосновский районнуң Ключи суурнуң чурттакчылары Россия Федерациязының Истелге комитединиң даргазы Александр Бастрыкинге видео-хомудалды тырттыргаш, ону социал четкилерге салганнар.
Бо суурга газ ам-даа четпээн, ынчангаш ооң чурттакчылары бажыңнарын электри күжү-биле одап турар. Кыжын одалга сезону эгелээрге, электри күжү суурга чедишпестеп, чурттакчыларның бажыңнарында электрилиг одалга суугулары чылытпастап, харын-даа мырыңай өжүп каар. Ооң уржуунда Ключи суурнуң чурттакчылары чылдың-на кышты доңуп-дожап эрттирерлер. Бо кыжын база бажыңнарны одаарынга электри күш четпестээн, бажыңнарның ишти 7 градус чедир сооган. Шак-ла ындыг байдал кожазы Малиновка суурда.
Ключи суурнуң чурттакчылары Александр Бастрыкинге видео-хомудалды тырттыргаш, ону социал четкилерге үндүрүптерге, РФ-тиң Истелге комитединиң Челябинск область талазы-биле эргелелиниң ажылдакчылары чоннуң хомудалын сайгарганнар. Ключи болгаш Малиновка суурларның чурттакчы чонунга багай шынарлыг ачы-дузаны чедиргени дээш, кеземче херээн оттурган.
Ш. ЛОПСАН белеткээн.
Чуруктарны интернеттен хоолгалаан.
“Шын №2 2025 чылдың январь 22
