ШҮЛҮҮМ ТӨРҮТТҮНДҮҢ
Шүүргедеп хаадамнаан чүгүрүк дег,
Угаанымны чараш бодал доюлдургаш,
Шүлүктерже дарый хуулдур дээнзиг,
Уйгу-дыжым үрей-үрей, дүвүретти.
Оттуп, удуп органымны билген ышкаш,
Оожургал бербес сөстер далаштырып:
"Чүс-даа чылдар дээрде чайнаан бистерни
Чүрээң чырыы сылдыс кылдыр алга!" – дишти.
Мени үглээн бодалдар октаргайже ужугупту,
Бедип-бедип, сылдыстар бооп, чырып хуулду.
Одаамда көс чивеңейнип, чалбыышталып,
Оттуп, удуп, хөлзээн менче чайынналды.
Тывызыксыг, хуулгаазын дүжүм ачызындан
Дың-на чаңгыс чүгээр шүлүүм төрүттүндүң.
БАГЛААШ
Хүннээрекче көрүп алган, муңгак көстүп,
Куурарган чаңгыс баглааш чоргаар туру.
Кончуг таптыг, сеткилинден сиилбип чазап,
Холу шевер кандыг эр ону тургусканыл?
Онзазынып, чарашсынып шаг-ла болдум.
Ону көрүп, боданмышаан, элээн турдум.
Шагда чүве, кырган-ачам өдээ черде
Шак-ла ындыг баглаажынга дөмейледим.
Баглааш черле ыдыктыг боор, утпаалыңар!
Мал-маган ээзиниң чурту черге албан турар.
Өдек кагдынып, ээнзиреп-даа болур болгай,
Өдээн ээлеп, күжүр баглааш артып калыр.
Чүгүрүктер кастай тыртып, баглап шарыыр,
Сүлде-сүзүк ыдык демдээ баглаажывыс
Чүдеретпейн арттырып ап, салгалдарга,
Шүлүк-ырга чиге сөглеп, чагыылыңар!
КАДАРЧЫ БОЛ
Соондан изээр салгалдыг бол,
Соокта кедер чагылыг бол,
Согажалыг, хырбачалыг,
Сорук киирген кадарчы бол.
Одарладыр, ончалаар
Ойда-чикте сүрүг малдыг,
Оолдуг, кыстыг, ынак эштиг,
Орлан-эрес кадарчы бол.
Сагган сүттүг, сарыг чаглыг,
Сарлык, инээ арбын көвей,
Сайзыралга демин киирген
Сагыш чоргаар кадарчы бол.
Саяк, чыраа, челип маңнаар
Сарыг-ала, доруг, шилги
Салгын-хат дег аъттарлыг,
Сарыг сыдым эттиг бол.
Хөрек долу шаңнал-мактал
Хөме дуглап чайынналган,
Хөөмей-сыгыт салып орар
Хөглүг-омак кадарчы бол.
ШАҢЧЫ ЧУРТУМ ДЕЛГЕМНЕРИ
Чуңма, телер чурту болган,
Угулзалай агып баткан
Узун чараш Хемчик хемниг,
Хевис-биле дөмейлешкек
Көгү-шыгы чапты берген,
Шара чаштан көрүп өскен
Шаңчы чуртум делгемнери.
САГЫШ-СЕТКИЛ
Чүглүг куш дег чүктер санай ужугупса,
Чүлдү-чүрек аак-кээктен ырап чорза.
Амыдырал каржызындан орталанып,
Амыр-дыштыг, сагыш ажык орган болза.
Саарыгланган хемнер үнүн таалап дыңнап,
Саарылган хүннүң чырыын дозуп орза.
Салым-чолдуң бөдүүнүн-даа тоовайн,
Чараш ырның аянынга өөрүп орза.
Бодап сактып олурарга – магаданчыын.
Бөгүн, даарта чуртталгамның – эргеленчиин.
Бөмбүрзек чырык, чылыг – чурттаксанчыын.
Бодум чүрээм хөлзеп соккан – уяранчыын.
ОГЛУ-ЛА МЕН
Тайгаларның каазын көрген,
Дажыг хемниң эриин сүскен,
Тараа, арбай чыды сиңген
Даглыг черниң оглу-ла мен.
Шыктарынга аңдаштанып,
Шышпыктарга кадарчылап,
Делгеминге девип халып,
Дерин төккен оглу-ла мен.
Бойдустуң чараш-каазын
Бо-ла алгап, шүлүктептер,
Хөөмей, сыгыт деңге салыр
Хөңнү биче оглу-ла мен.
Арат-чонга аян тудуп,
Аралажып хөөрежир
Арбын малдың кадарчызы
Араптанның оглу-ла мен.
АЪДЫМ ОЛ-ДУР
Суглук дайнап, сулазында бажын савап,
Сүлде-сүзүү дээр шаа бедик чайынналган,
Сүвүр кулаан хачыландыр шимчеткилээн,
Сыын боттуг, сырын-хат дег чүгүрүк аъдым.
Чыраа, саяк, челер маңнаар кашпагайым,
Чүглүг куш дег ужуктурар эреспейим,
Чүген суглуун кыйырадыр дайнагылаан,
Чүден артык ыдыым болган мээң аъдым.
Калбак шөлдер доозунун үндүр маңнаан,
Кара сугнуң, аржаан, хөлдүң домун ишкен,
Кадар оъттуң, өлең шыктың сүүзүнүн дайнаан
Кара чаңгыс хөлгем болган аъдым ол-дур.
/ Демир-Хая АРАПТАН.
Чаа-Хөл.
“Шын” №3 2026 чылдың январь 29