| ТЫВАНЫҢ ЧОГААЛЧЫЛАРЫ |
Мындыг ханы уткалыг, уян хөөннүг одуругларның автору чурукчу, шүлүкчү Владимир Доңгак. Чурукчу, шүлүкчү хөөннүг кылдыр ооң сагыш-сеткили чаяаттынган. Агаар-бойдузунуң каас-чаражы ырда-шоорда кирген, көгү-шыгы хөлбеңнээн Хөндергейге Владимир Уржутлойович Доңгак июнь айның сестиң хүнүнде төрүттүнген. Бичиизинден-не чуруурунга сундулуг болгаш, Кызылдың уран чүүл школазының чурулга салбырын дооскан. Тываның хөгжүм-шии театрынга, республиканың ном үндүрер черинге чурукчулап ажылдап чораан, амгы үеде хүндүлүг дыштанылгада. Владимир Уржутлойович Тываның ат-алдарлыг чогаалчыларының хөй номнарын каастап чураан. Ооң бодунуң шүлүкчү сагыш-сеткили номнарны оларның утказынга дүүштүр каастап чуруурунга дузалыг болган.
Чурукчу Владимир Доңгак “Дамырак” чечен чогаал каттыжыышкынның баштайгы кежигүннериниң бирээзи. 1991 чылда авторнуң шүлүктериниң ”Хаяалыг хүн үнгелекте” деп чыындызы чырыкче үнген. Ол номдан шүлүктерни номчуңар.
Дүнү дүжер –
Түмен сылдыс
дизип кагбаан
чинчи-шуру.
Даңы адар –
Таарыштыр
сырыттынмаан
чечек-хевис...
Шак бо чырык өртемчейге
Чаяан болуп төрүттүнген аксым кежии.
Төрел чонум
Төөгү шагдан
салгал дамчаан
сыгыт, ыры.
Эриг баарлыг
Эжим-өөрүм
чылыг холу,
чымчак куспаа.
Шак бо чырык өртемчейге
Чаяан болуп чурттап чоруур аксым кежии.
ЧЕЛЭЭШ-ТОРГУМ
Дыткан дүк дег шаарарган ак-куу булут
Дымырады чаъстай каапкаш, эсти берди.
Чажымдан-на сүргеш четпээн челээш-торгум
Чаашкын соонда хүннээректе чуруттунду.
Туман тырткан тайга-сыннар аян кирип,
Думаалайлыг кыстар ышкаш апарган дег,
Челээш өңүн каастанып кожаалангаш,
Сеткил-чүрээм ынакшылын хаара тутту.
Салбакталып бадып келгеш, черде ужун
Шапкын сугнуң саарыынга өттүрбес дээш,
Шөлдү дургаар чатты берген чиргилчинче
Шөе каапты. Сактырымга, тоолда дег,
Курбустуглар хуулгаазын даңгыназы
Курун чешкеш, бадырыпкан ышкаш-даа-дыр.
ДАЯ ЧЕЧЭЭ
Даштыг ийге үнүп келир шыдамык
Дазылың бооп хуула берген боорум кай.
Талыгырже бараан хараан чечээңге
Дазыр черниң шыгын сиирип бээрим кай.
Дая чечээ,
Дая чечээ,
Даштыг ийге үнүп келир шыдамык сен.
Салгын-сырын аайы-биле чайганган
Сарыг-хүрең сывың чулуу боорум кай.
Бүлдеңнешкен шалың-чинчи дизип бээр
Бүрүң-даа бооп кады-кожа турзумза.
Дая чечээ,
Дая чечээ,
Дазылың бооп хуула берген боорум кай.
Оран-чуртта мөңге чечек кайда деп,
Оңуп калгаш, кадып тоглап дүшсе-даа,
Чазын катап частып келир үеңде
Чаның орта чиирбей сып бооп үнзүмзе.
Дая чечээ,
Дая чечээ,
Дазыр черниң шыгын сиирип бээрим кай.
Владимир Донгак
“Шын” №22 2026 чылдың июнь 11