Октябрь 15-те Улусчу чогаадылга бажыңынга Тыва Республиканың улустуң чогаалчызы, уран чүүлүнүң алдарлыг ажылдакчызы, шүлүкчү, прозачы, драматург, очулдурукчу болгаш сценарист, Тываның культуразының төөгүзүнде ады эң-не таныттынгыр болуп, кезээ мөңгеде көскү исти арттырган Эдуард Мижиттиң чырык адынга сактыышкын кежээзи болуп эрткен.
Аңаа Тываның көскү культура ажылдакчылары, чогаалчылар, журналистерден аңгыда Э.Б. Мижиттиң чогаадыкчы ажыл-ижиниң мөгейикчилери ынак чогаалчызынга хүндүткелин илередип, зал долдур чыглып киришкен.
Кежээни Тываның национал оркестри ажыткан соонда, сураглыг чогаалчының чонунга мөңгеде арттырып кааны үнелиг өнчүзү – ханы уткалыг, философчу шүлүктерин артистер удаа-дараа номчуп, чыылганнарны Э.Б.Мижиттиң шүлүк чогаалының делегейинче эдертип, ханы бодалдарга алзыптарынче албадап турган. Ол ышкаш В. Көк-оол аттыг национал театрның артистери “Кым сен, Сүбедей-Маадыр?”, “Күлтегин”, “Көк дээрниң оглу” шиилерден база “Кайгал” фолк-рок-операдан үзүндүлерни ойнап көргүскен. Мижиттиң сөзүнге бижээн ырлар база ол хүн куттулган. Мижиттиң сөзүнүң күжү ол хүн уян кижиниң караан шыгыдып, кадыг кижилерниң сеткилдерин ою чип кирип турган дизе, хөөредиг болбас.
Кежээ төнүп турда, көрүкчүлер үр-ле адыш часкап, Э. Мижиттиң чырык өртемчейден дыка эрте чорупканынга хомудалын ынчаар ыыт чок илередип артып калган...
Чогаалчының өшпес оду чүректерде.
* * *
1961 чылда Улуг-Хем кожууннуң Торгалыгга төрүттүнгеш, Чааты ортумак школазын, Москваның М. Горький аттыг литература институдун дооскан Э.Б. Мижиттиң чогаадыкчы ажыл-агыйжы намдары байлак: Тываның ном үндүрер черинге чечен чогаал редакторлап, «Тываның аныяктары» солуннуң кол редакторунга, Тываның В. Көк-оол аттыг национал хөгжүм-шии театрының литература кезээниң эргелекчизинге, Тываның гуманитарлыг тускай шинчилелдер институдунуң литература секторунга улуг эртем ажылдакчызынга, «Улуг-Хем» сеткүүлдүң килдис эргелекчизинден кол редакторунга чедир ажылдап чораан.
Чогаал ажылын 1980 чылдан эгелээн. Баштайгы шүлүү «Тываның аныяктары» солунга «Частың эгези» деп ат-биле парлаттынган (1986 ч.) Соонда шүлүктери республика солуннарынга «Улуг-Хем» сеткүүлге, республикадан дашкаар «Литературная Россия» «Литературная газета» солуннарга, «Собеседник», «Юность», «День поэзии», «Истоки» сеткүүлдерге, «Орус верлибр антологиязынга» база «Кезерниң балдызы» деп хөй авторлуг чыындыга парлаттынгылаан. Шүлүктериниң баштайгы чыындызы «Бузундулар» деп ат-биле 1992 чылда үнген. «Казыргылыг кудуктуң кыйгызы» деп проза-шүлүктер номунуң, «Бөдүүн одуруглар», «Туман өттүр отчугаштар» деп шүлүк чыындыларының, «Чиргилчиннер», «Кым сен, Сүбедей-Маадыр?», «Күлтегин», «Кара-Дагның казыргызы», «Оттуп кээр мен!» деп шиилерниң автору. Ооң бижээн шиилери аңгы ном кылдыр «Өргүл» деп шиилер номунда үнген. Э.Б. Мижит А. Островскийниң, В. Шекспирниң, А. Чеховтуң, Р. Томаның, Л. Бернстайнның, А. Пушкинниң, А. Тарковскийниң, Э. Понуң чогаалдарын тыва дылче очулдурган. Ооң бодунуң чогаалдары орус, англи, француз дылдарже очулдуртунган.
Сорунза МОНГУШ.
Чуруктарны ТР-ниң Культура яамызының соцчеткиде арнындан алган.
«Шын» №41 2026 чылдың октябрь 22
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn