Октябрь 12-де найысылал Кызылда Сылдысчыгаш аттыг салым-чаяанныг уруглар төвүнге делегей чергелиг “Наука 0+” фестивалынга болгаш республика чергелиг эртем шуулганынга кызыгаарланып, өөреникчилерге эртем талазы-биле нептереңгей кинолар көрүлдези эгелээн. 2026 чылда бо фестивальдың кол темазы– “Сээң космиктиг октаргайың”. Ону космосче кижиниң бир дугаар ужуп үнгениниң 65 чыл оюнга тураскааткан.
Тыва Республиканың Өөредилге яамызының эртем килдизиниң даргазы Ольга Монгуштуң чугаалап турары-биле алырга, бо кино көрүлделериниң сорулгазы өөреникчилерниң делегейже көрүжүн калбартыры, оларның сонуургак чоруун деткип, эртем делегейинче хаара тудары.
“Бо чылын бис “Выжить в космосе” болгаш “Год на орбите” деп эртем талазы-биле нептереңгей ийи кинону көргүзер бис. “Выжить в космосе” дээрге космос станциязының бортунда дириг чуруктарлыг ховар төлевилел-дир. Узун хуусаалыг экспедицияларның айыылдыг чүүлдериниң болгаш канчаар дириг чанып келириниң дугайында ужудукчу-космонавтылар боттары чугаалап турар. “Год на орбите” деп кино орбитага 340 хонук болган российжи космонавт Михаил Корниенконуң ужудуушкунунга тураскааткан. Бо фильмнерни “Наука” телеканалы берген” – деп, Ольга Монгуш тайылбырлаан.
Көрүлделерже Кызылдың школаларындан, күрүне лицейинден, Тыва Республиканың лицей-интернадындан болгаш Тываның кадет корпузундан 7-10 класстарның өөреникчилерин чалаан. Көрүлделер 2 хүн үргүлчүлээр, хүннүң-не 2 кинону көргүзерин планнаан.
“Наука 0+” фестивалы Россияда – 21, а Тывада 13 чыл улаштыр болуп турар. Бир дугаар ону Тываның күрүне университединиң башкылары 2013 чылда организастап эрттирген. Амгы хемчеглер РФ-тиң Президентизи Владимир Путинниң чарлааны Россия Федерациязында эртем болгаш технологияларның 10 чылынга уткуштур эртип турар.
Фестиваль неделязының кол болуушкуну октябрь 16-да “Тиилелге” спорт-культура төвүнге болуп эртер улуг хемчээлдиг эртем шуулганы болгаш “Наука 0+” фестивалының регионалдыг шөлчүгежи болур.
“Бүгү-ле күзелдиг ада-иелерни, кырган-ава, кырган-ачаларны ажы-төлү, уйнуктары-биле келиринче чалап тур бис. Аңаа делгелгелер, мастер-класстар, оюннар болгаш квестер болуп эртер. Эң-не идепкейлиг киржикчилер делегей чергелиг “Наука 0+” фестивалының шаңналдарын алыр. Оон аңгыда хемчег школаларга, эртем организацияларынга, Тываның күрүне университединиң баазазынга база болур. Ол дээрге лабораторияларже экскурсиялар, эртемденнер-биле ужуражылгалар болгаш мастер-класстар-дыр” – деп, Ольга Монгуш немээн.
Чалыы көрүкчүлер кинолар дугайында боттарының магадалдары-биле үлежип эгелей берген. “Бөгүн бис космос дугайында кино көрүп чедип келдивис. Мен космосту сонуургаар-дыр мен. Ынчалза-даа космонавт болбас мен. Чүге дээрге бедиктен коргар мен” – деп, Тыва Республиканың күрүне лицейиниң 8 “А” клазының өөреникчизи Идегел Манчи бодунуң сагыш-сеткили-биле үлешкен.
Ооң чажыды Саглай Очур-оол: “Мен космос делегейин, аңгы-аңгы планеталарны сонуургаар-дыр мен. Астрономия дугайын ховар номчуур мен, ынчалза-даа ол солун-дур. Кинога дыка таарзындым” – деп демдеглээн.
Республика чергелиг эртем шуулганынга амгы үениң эртем талазы-биле чедиишкиннерин көргүзеринден аңгыда, ниитилелди эртемче чоокшуладып, шинчилел ажылдары-биле аныяктарны кайгадып, билиглерни нептередип, эртемденнерниң ажыдыышкыннары анаа амыдыралда кандыг салдарлыг болуп турарын көргүзер.
Ч. СААЯ.
Буян Ооржактың тырттырган чуруктары.
“Шын” №40 2026 чылдың октябрь 15
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn