Артык ХОВАЛЫГ, Тываның улустуң чогаалчызы
ЧҮРЭЭМ ХЫЛЫ
Куспакташкан аныяктар көргенимде,
Куюм чүрээм чаш шаан сактып, хөөнү кирер.
Ажы-төлү үглеп алган ие кижи
Арыг, чазык хүлүмзүрүү мени шонар.
Сарыг бүрү сесерликке салдыраарга,
Дүвү чок дээр кыйгы салып турган ышкаш,
Чазыкпастаан ышкам хөрек хозаш кынныр,
Дүймээн чүрээм аялгалар чогаадыптар.
Чүрээм хылын өөрүшкүнүң уран холу
Суйбай кааптар – ыры-шүлүк төрүттүнер.
Шугул сагыш хөме кээрге, уян чүрек
Шүжүглүгден дора ондаар, даашкыр согар.
Чүү-даа канчаар, каңдай сеткил хөме келгеш,
Чүрээм хөөнүн үреп кагза – буурааным ол.
1987
БӨДҮҮН СӨСКЕ ИЛЕРЕТКЕН
Ырлавайн, айлаң-кушкаш шыдажыр бе?
Ыстаан чүрек шүлүк чокка чурттай аар бе?
Ыглавайн, эжинден кым чарылганыл?
Ынакшылга алыспааннар бар бе ынчаш?
Уя туткан адыр дыдын кушкаш каар бе?
Арга чокта, өскүссүреп, чааскаан арткай.
Уруг-дарыы өскен черин кижи каар бе?
Аалы чокта сеткил дыжы кайын келир.
Кызыл-даван шыкты дургаар маңнаптар мен:
Шиилээн арга аялгазын доктаадыптар,
Кырда чечек танцыже мени чалаар,
Чинчилер дег, шалың черже мөндүш кынныр.
Мөңгүн дамды сеткилимге чайнаш дигеш,
Бөдүүн сөске черимге ынаам илередир.
1987 ч
Галина ТУМАТ, Тываның чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү
ХӨГЛҮГ ЧАЙЫМ
Шеңне чечээ, кызыл өрт дег,
Чечектелген арга кыдыы.
Хүрең-ала дүктүг-ары
Хүннээректе хөөмейлей-дир.
Хооргалданчак бедик черден
Шурап баткан дамырактың
Холураажы шыпшың үреп,
Шулурадыр ырлап чыдыр.
Самагалар бажын санай
Чалгыннарын чайып ушкан
Чараш, хөглүг ховаганнар
Самнап ойнаан чаштар-даа дег.
Кедезинде кезек дытта
Хектер үнүн алчып эдип,
Хоюн доскан кадарчының
Хомузунга улажыпты.
Хөглүг чайым чаңгыс хүнүн,
Хөлегеге шайлап ора,
Хөңнүм өөрүп магадааштың,
Хөйге, чонга бараалгаттым.
ЧУРТУМ САКТЫП...
Шиилээн, коолаан
Шимээн-дааштыг,
Дүне-хүндүс оожургал чок,
Хайым иштиг хоорай черде
Хайыралыг чуртум сактып,
Дүвүрексеп, чааскаан ор мен.
Хову черим хостуг хадын,
Хорагай дег чечектерин,
Агы-каңгы чыды сиңген
Алгыг-делгем одарларын,
Ортулуктуг хөлчүгеште
Оран-сава – уя кылган
Алгы-кышкы хамык куштар
Аян ырын чоктап ор мен.
Чежемейниң хоорайда бол,
Сеткилимниң ханызында
Төрээн черим кыйгырганзыг,
Төлү мени сагынганзыг.
Эң-не баштай изим баскан,
Эргим авам үнүн дыңнаан,
Эргеленип өскен черим,
Ээп кээр мен – мени мана.
Дегут ДЕМЧИК, Россияның Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү.
САГЫЖЫМДА
Чашкы үем сагындырып,
Даштар ажыр агып баткан
Чараш хемим саарыглары
Тааланчыг ырлавышаан.
Бөлдүнчүпкен, бөмбүктешкен,
Бөлгүмнерге ырлап-самнаан
Эжим-өөрүм сагыжымда
Эштип, шурап, хөглевишаан.
Согуналыг мээстиг даглар,
Сорунзалаан байлак бойдус
Шиник каазы сагыжымда
Чиңгир өңнер чурувушаан.
Дөңгүр баштыг оолчугаштар,
Сырбык чаштыг кысчыгаштар
Дөгерези сагыжымда
Сывыртажып ойнавышаан.
“Шын” №5 2026 чылдың февраль 12