Чаа чыл – кижи бүрүзүнүң сеткилинден манаар, ынак, тоолзуг байырлалы. Үнүп келир чаа чылдың байырлал хүннеринде В. Көк-оол аттыг национал театрга Бүгү-делегей чергелиг балет фестивалы болур. Аңаа «Щелкунчик» деп сураглыг балетти көргүзер.
Бо балетти Чаа чыл санында делегейде опера, балет театрлары репертуарларынче киирип, чыл төнчүзүнде азы эгезинде чонга бараалгадып турар. Москва хоорайга Күрүнениң академиктиг Россияның Улуг театры «Щелкунчик» деп балетти чылдың-на Чаа чыл болгаш Рождество байырлалдарының бүдүүзүнде көргүзүп турар.
Чаа чылдыӊ тоолу болган балетти Национал театрның сценазынга январь айда көөр аргалыг-дыр бис. Ол кайгамчык солун хемчегни боттандырары-биле А.В. Шатин аттыг уругларныӊ хореография школазы директору Дарина Леонидовна Өлчейниң удуртулгазы-биле чогаадыкчы коллективтерни чаӊгыс черге мөөңнеп, улуг ажылды кылган. Аӊаа кымнар киржирил дээрге, А.В. Шатин аттыг уругларныӊ хореография школазыныӊ 200 хире өөреникчилери, А.Б. Чыргал-оол аттыг Кызылдыӊ уран чүүл колледжизиниӊ 16 сургуулу, Тываныӊ «Саян» хөгжүм, самныӊ национал театрыныӊ 3 солизи, Бурятияныӊ Л.П. Сахьянова болгаш П.Т. Абашева аттыг хореография колледжизиниӊ сургуулдары киржир (олар А.В. Шатин аттыг уругларныӊ хореография школазыныӊ доозукчулары).
ЧАА ЧЫЛ ТООЛУНУӉ ТУРГУЗУКЧУЛАРЫ
Делегейниӊ классиказын көрүкчүлерни өөртүп сонуургадыр дээш, А.В. Шатин аттыг уругларныӊ хореография школазыныӊ башкылары база өөреникчилери эвээш эвес дерин төп, дүн-хүн дивейн ажылдап турар.
Бо чараш, онзагай тоолду тургузуп, ажылдап турар башкыларны адаарын чөпшээреп көрүңер: А.В. Шатин аттыг уругларныӊ хореография школазыныӊ директору Дарина Өлчей болгаш башкылары ТР-ниӊ культуразыныӊ алдарлыг ажылдакчызы Лидия Сарбаа, ТР-ниң культуразыныӊ алдарлыг ажылдакчызы Арадилия Сурен, Саяна Монгуш, Любовь Хомушку, Елена Сат, Кимаа Ооржак, концертмейстер, директорнуӊ кижизидилге талазы-биле оралакчызы Ника Ооржак.
Бо онзагай хемчегни Моолдуӊ, Бурятияныӊ алдарлыг ажылдакчылары, кончуг салым-чаяанныг кижилери деткип, сонуургап, эгин кожа ажылдап турар. Ол кымнарыл дээрге Моол күрүнениӊ культура, уран чүүл университединиӊ хореография институдунуӊ профессору база культурология эртемнериниӊ кандидады, Бурятияныӊ болгаш Моолдуӊ уран чүүлүнүң алдарлыг ажылдакчызы Доржо Дугаржапов, Моолдуӊ уран чүүл академиязыныӊ директору Чулуунбат Батгэрэл, Моолдуӊ уран чүүл академиязыныӊ башкызы Дагвадорж Солонго, Бурятияныӊ уран чүүлүнүң алдарлыг ажылдакчызы Л.П. Сахьянова болгаш П.Т. Абашеев аттыг хореография колледжизиниӊ башкызы Эржен Чернова олар-дыр.
Чулуунбат Батгэрэл, Дагвадорж Солонго бо ийи моол башкы октябрь айдан тура Василий Вайноненныӊ хореографиязын чаштарывыска таарыштырып, чогаадып белеткээннер.
СОЛУН БОДАЛДЫӉ ЧОГААДЫКЧЫЛАРЫ БОЛГАШ ДЕТКИКЧИЛЕРИ
«Щелкунчик» деп балетти Тывага тургузар, чонга көргүзер деп бодал 2025 чылдыӊ январь айда Тываныӊ, Россияныӊ культуразыныӊ алдарлыг ажылдакчызы, Тываның улустуң артизи, А.В. Шатин аттыг уругларныӊ хореография школазыныӊ уран чүүл удуртукчузу Раиса Седиповна Стал-оол Доржо Васильевич Дугаржапов-биле чугаалажып олурда тывылган.
Бо танцы-самныӊ фестивалын Тыва Республиканыӊ Культура яамызы, Кызыл хоорай мэриязыныӊ культура, спорт болгаш аныяктар политиказыныӊ департаментизи, А.В. Шатин аттыг уругларныӊ хореография школазыныӊ сургуулдарыныӊ ада-иелери деткип турар.
Балеттиӊ каас-чараш идик-хевин «Саян» национал театрныӊ ус-шевер даараныкчылары даарап турар.
1997 чылда Р.С. Стал-оол ат-сураглыг «Щелкунчик» балеттиӊ чаӊгыс актызын тургузуп, чонга, көрүкчүлерге бараалгаткан. Бо удаада ийи актызын бүдүнү-биле тургусканы бо.
А.В. ШАТИН АТТЫГ УРУГЛАРНЫӉ ХОРЕОГРАФИЯ ШКОЛАЗЫ
1971 чылда тургустунган танцы-сам школазы, ажы-төлдүӊ немелде өөредилгезинге улуг ужур-дузалыг. Бо школага өөренген уруглар, оолдар дээрге кызымак, быжыг чурумга чагыртып билир, үени шын ажыглап өөренген ажы-төл-дүр.
Олар Тываныӊ шупту чаштары ышкаш ортумак школаларда өөренмишаан, салым-чаяанын бедидип, бо школада кичээлдеп турарлар. А ада-иелери ажы-төлү дээш кызып, улуг өртектиг, тускай идик-хевин чыл санында садып, деткип, башкыларныӊ негелделерин күүседип шыдаан.
54 чыл дургузунда школа аажок сайзырап, классикадан эгелээш, улустуӊ самнарынга чедир салым-чаяанныг ажы-төлдү өөредип, эстетиктиг талазыныӊ сайзыралын көдүрүп чоруурлар.
Амгы үеде школаныӊ директору, Тывавыстыӊ бир кайгамчык кызы Дарина Леонидовна Өлчей – бо-ла школаныӊ доозукчузу. Ол 4 харлыындан 17 харга чедир бо школага өөренгеш, улаштыр Улан-Удэде Чөөн-Сибирьниӊ хореография академиязынче киргеш, 2011 чылда алдын медаль-биле чедиишкинниг дооскан. «Хореография салбырыныӊ уран чүүл удуртукчузу» деп мергежилдиг аныяк башкы төрээн школазынга ажылдап келген. Башкылавышаан, өөредилге талазы-биле директорнуӊ оралакчызы болуп, Москваныӊ Күрүнениӊ хореография академиязыныӊ «Хореографияныӊ башкылаашкыны» курстарынга билиин бедиткен.
Кандыг-даа кижиниӊ бедиктери, чедиишкиннери анаа төктүп келбес. Дарина Леонидовна башкыларындан үлегер ап чоруур. «Башкыларым Раиса Седиповна Стал-оол биле Лидия Ананьевна Сарбаага дыка чоргаарланыр мен» — деп, ол башкыларын улуг чоргаарал, өөрүшкү-биле чугаалаар.
Аныяк, чараш удуртукчунуӊ билдилиг удуртулгазының ачызында мындыг делегей чергелиг кайгамчык чараш «Щелкунчик болгаш Күскелер хааны» деп балетти долузу-биле көөр аас-кежиктиг-дир бис.
А.В. Шатин аттыг уругларныӊ хореография школазыныӊ сургуулдарынга, башкыларынга, удуртулгазынга чайынналчак баштайгы көргүзүгнү, көрүкчүлериниӊ диӊмиттиг адыш часкаашкыннарын күзедим.
/ Урана ЭРТИНЕ.
Чуруктарны А.В. Шатин аттыг уругларныӊ хореография школазыныӊ архивинден алган.
“Шын” №50 2025 чылдың декабрь 25







