Май 22-де Бай-Тайга кожуунга улуг байырлал эрткен. В.Б. Кара-Сал аттыг Тээли ортумак школазы 90 харлаан. Школа бир дугаар өөреникчилерин 1936 чылда хүлээп алган. Тээлиге ажыттынган баштайгы эге школа кожуунда бир дугаар школа болганы ол. А 1944 чылда бо-ла школа Тээлиниң чеди чыл школазы апарган. Тос чыл эрткенде, 1953-1954 өөредилге чылында, ам-на ортумак школа болган. Кожууннуң өөреникчилери төрээн школазынга ниити ортумак билигни чедип алыр аргалыг апарган. Баштай школа аңгы-аңгы оран-савалыг турган болза, 1970 чылда Тээлиге ийи каът школаны ажыглалче киирген. Оон бээр та чеже оолдар, кыстар школаны дооспады дээр. Кожууннуң сайзырал-хөгжүлдезинге эргежок чугула кадрларны ол өөредип кижизиткен. Ынчангаш төрээн школазының 90 харлаан хүнүнде доозукчулары, өөреникчилери болгаш башкылары чыглып келген.
Эртенгиниң 10 шакта школа девискээринде шөлчүгешке байырлыг чыскаал болган. Школаның амыдыралының дугайында бо хүнде коллективти удуртуп-баштап турар директору Д.Б. Опакай илеткелди кылгаш, байыр чедирген соонда, Тыва Республиканың Чазаандан болгаш Дээди Хуралындан аалчылар байыр чедирип, школаның өөреникчилеринге болгаш коллективинге чедиишкиннерни күзээн. Хоочун ат-алдарлыг башкылар — 1956 чылдың доозукчузу Куусаал-оол Севекке, 1957 чылдың доозукчузу Ким-оол Сарыг-Донгакка, хереглекчилер ниитилелиниң ат-сураглыг хоочуну Зинаида Хертекке (Очур) болгаш өскелерге-даа суй белектерни сөңнээн. Хөй башкыларга хүндүлел болгаш өөрүп четтириишкинниң бижиктерин тывыскан. Оларның аразында бүгү назынында чаштар-биле ажылдаан хоочун башкы Майя Салчакка "Бай-Тайга кожууннуң улустуң башкызы", ТР-ниң Өөредилге яамызында дөртен ажыг чыл чолаачылап ажылдап турар Орлан Салчакка "Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы" хүндүлүг аттарны тывысты.
1973 чылдың доозукчуларының өмүнээзинден сөс алгаш, ТР-ниң болгаш Бай-Тайга кожууннуң алдарлыг ажылдакчызы, клазының комсоргу Зоя Хомушку чаңгыс классчызы Светлана Кууларга школачы найыралга шынчызы, эш-өөрүнге берге үелерде чылыг сагыш човаашкыны база кичээнгейи дээш өөрүп четтириишкинниң бижиин байырлыг байдалга тывыскан.
Тээли ортумак школазы аалчыларын класстарже чалаан. Аңгы-аңгы чылдарның доозукчулары класстарынга сактыышкын кичээлдерин эрттирип, чуруктарга тырттырган. Бүгү чыылган чонун коллектив башкылары аяк шай, аъш-чемниң дээжизи-биле хүндүлээн.
Байырлал улаштыр Н. Өлзей-оол аттыг культура бажыңынга уламчылаан. Бай-Тайга кожууннуң баштыңы Роберт Аракчаа база өске-даа удуртукчулар чыылганнарга байыр чедирип, эки ажылдыг башкыларны болгаш ажылчыннарны шаңнаан. Ужуражылга байырлыг концерт-биле доозулган.
Аңгы-аңгы чылдарда дооскан чаңгыс классчылар кафе-рестораннарга ол кежээ школачы үезин сактып, шайлап хөөрешкен. Школачы чылдарның ырлары, эжишкилер валызы, ыры-шүлүк мөөрейлери ужуражылганы кайгамчык кылдыр каастаан.
"Школавыстың чүс харлаанында ужурашкыже!" деп бот-боттары байырлажып тараан.
/ Светлана БАЛЧЫР.
Авторнуң тырттырган чуруктары.
“Шын” №21 2026 чылдың июнь 4
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/join/egenQ...