(Шоодуг)
Магазин директорунга мени томуйлаан. Дарга ат астып алган болганымда, мурнумга салган сорулгаларымны кадрлар-биле ажылдан амыдыралга боттандырып эгелээр деп шиитпирледим. Кадрлар-биле ажылдаарда, коллективтиң кежигүннерин шуптузун удуртукчу кижи беш салаазы дег билир ужурлуг болгай. Оларның сагыш-сеткилин, аажы-чаңын канчап билип алырыл?
Таныш-көрүш даргалардан дуржулга айтырарымга, огулуг сүме бээр кижи чок. Ам канчаар, ном-дептер ажып, арга-хорга, сүмелер дилеп эгеледим. Ол-ла номчуттунуп чорум турумда, “Делегейни дескиндир” деп сеткүүл холумга туттунуп келди. Ажып көрүп орарымга, “Даргазынга хорадаанда...” деп эге караамга илдиге берди. Дораан-на номчуй-ла бердим.
Япон фирманың ээзи ажылчыннарының ажылының бүдүрүкчүлүүн кудулатпас дээш, оларның сагыш-сеткилиниң байдалынче кичээнгейни салып турарын дыңнаткан болду. Бодунга дөмей манекенни аңгы өрээлге тургускан. Фирманың ээзинге хорадаан ажылдакчылар ол өрээлде манеккенни шыдаар шаа-биле эттеп-эттеп, сагыжын хандыр сөглеп-сөглеп алгаш, хорадааны чидип, хыы хана бээр. Ооң түңнелинде фирманың удуртукчузу биле ажылдакчыларының аразында чөрүлдээлер эвээжээн.
Бодап орарымга, япон дуржулганы ажыглаар болза, ажырбас хевирлиг. Садыг шугумунуң ажылдакчызы болгаш, манекенни дораан-на тыва шаап алдым. Ону бодумга дөмейлештиреринге элээн бергедедим. Ону чогаадыкчы арга-биле шиитпирледим. Аңаа мээң эрги хевимни кедиргеш, терең кара салым дег капрон салды чыпшыргаш, куу шляпамны бажынга кааптарымга – мен-не олчаан.
Ону тургузар тускай өрээл чогундан ажылчыннар хеп солуп кедер өрээлге тургузуп кагдым. Кончуг-ла хайым чер. Иштимде бүдүү аңаа амырадым — меңээ хорадаан кижилер ону хондур-дүндүр-даа эттеп, соп-ла тургайлар. Хоютку аарышкынып, алгыра-кышкыра бээр эвес. Ажылдакчылар хөөкүйлерниң сагыжынга-ла чиик ыйнаан.
Магазинниң ажылдакчыларын чыггаш, япон дуржулганы ажыглаар талазы-биле тайылбырладым.
Чүдүрүкчү оолдарның бирээзи:
— Силерни... хоюткуну хүннүң-даа эттеп-соп болур ышкажыл, дарга – деп, моң кара чудуруун көргүзүп ылавылады.
— Шак-ла ындыг... – дээш, бажым согаңнадып, ол хире улуг чудурук-биле манекенни эвес, мени үстүрер болза, та кайы хире аарышкылыг ыйнаан деп бодап кагдым.
Ол-ла хүнден-не ал-ла сагыжым – манекенде. Кым баштай хол дээр эвес деп сонуургап эгеледим. Баштайгы ийи-үш хүнде кым-даа дегбээн. Япон дуржулга амыдыралга боттанмайн баары ол чоор бе деп сестип эгеледим.
Чүдүрүкчү оолдарны са кончуп каапканым хүнде манекенниң ужазынче бир кижи тепкен болду. Шинчилеп көргеш, чүдүрүкчү Эртинениң сапыының изин танып кагдым. Магазинде оон өске сапык кедер кижи чок. А будунуң улуу дээрге мырыңай андазын бизи дег хей болбазыкпе. ”Ы-хыы.., магалыг-ла эртине-дир” деп хыйланып бодап кагдым.
Ооң соонда манекенни шашкан, соккан, тепкен истер улай-улай көстүп эгелээн. Ужазында сапык изи дээрге эңме-санчок. Чүдүрүкчү Эртинениң ажылы-ла болгай. Кымдан артык меннип турар кижи ол. Соонда-соонда бодум көрүп турумда-ла, манекенни шанчыпкаш азы сөглепкеш баар апарганнар. Хөөкүйнү, манекенни, кээргеп эгелээн мен. Сактырымга, мээң бодумну эттеп, сөглеп турар апарганзыг.
Хөлүн эрттир кежээлеп турар кижилерниң хемчээн алыр деп шиитпирлеп алдым. Ындыг кижилерни, хензиг-ле черден чылдак тыпкаш, сагындырып, доңгулда берип, оон кедерезе, шаңнал акшазын, ажыл төлевирин казып кааптар апарган мен. Ооң-биле деңге ажылдакчыларның манекенни эттээри дам барган. Хөөкүй овур-хевирин шуут оскунуп, кижи таныыр-даа арга чок.
Чеже шыдажыр боор, коллективти дарый чыггаш:
— Бир эвес сагыштыг кижи бар болза, дорт чугаалазыннар – дидим. – Манекен эттеп-соп турган херээ чүү боор.
— Бодуңар эгеледиңер чоп, дарга – дей-дирлер.
— Чүү-даа чүве өй-чижектиг ыйнаан – дидим.
— Бодуңарның тыпкан дуржулгаңар-дыр. Манекен эккеп алгаш, аңаа хол дегген дээш, кижилер хемчээп турар силер – дээш, кырымга-ла келдилер. – Удуртуп шыдавас болзуңарза, чайлап бериңер.
Чыыш соонда мээң манекенимни даштыгаар үндүр октапканнар. Каш хонганда бодумну дарга ажылымдан халап каапкан.
Япон дуржулга дыка-ла дээштиг болду.
Шаңгыр-оол СУВАҢ
«Шын» №32 2026 чылдың август 20
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn