Тываның улустуң башкызы Эртине Деспижековна Ондар бодунуң 90 харлаанынга тураскаадып, «Ыры бажы каткан эвес…» деп баштак аянныг кожамыктар номчугажын үндүрген турган. Шак ол номчугаштан каш кожамыкты бараалгаттывыс.
Хоруп болбаан кожамыкты
Хостуг ырлаар чаңым ындыг.
Шуру пактап алган эвес,
Шупту деңге бадыраалы.
Узун орук шылаг-даа бол,
Удуп оргаш, канчаар чүвел.
Утказы хөй кожамыктан
Улай-улай бадырыпса.
Ыры бажы каткан эвес,
Ыыт чокка канчап орар.
Ылап чараш кожамыктан
Ыяңгылыг бадыраалы.
Аяс дүне кылаң дээрде
Сылдыс караа таан чидиг.
Ажыныксап олурза-даа,
Авам чаңы таан онза.
Чортпайн-даа, шаппайн-даа,
Шошкуңгуурлай берээлиңер.
Чогушпайн, кырышпайн,
Чоруй чурттай берээлиңер.
Шаппайн-даа, чортпайн-даа,
Саяктады берээлиңер.
Кышкы, чаргы үндүрбейн,
Кырып чурттай берээлиңер.
Инек оъттаар, малдар оъттаар
Изиг оъттуг «Искраны»
Ишти-хөңнүн чугаалажыр
Идегелдиг дуңмаларым.
Малдар оъттаар, хойлар оъттаар
Магар оъттуг Баян-Дугай.
Барын, чогун хөөрежир
Баштак кара дуңмаларым.
Кырышпаңар, дуңмаларым,
Кырган мени човатпаңар.
«Кызыл-дустай» бээримге,
Кыржып-чошкуп чораай силер.
Чогушпаңар, дуңмаларым,
Чодам эъдин кезип бээр мен.
Чодам эъди ховартаарга,
Чокшуп-кыржып чораай силер.
Хүрең-Доюм таан дезиг,
Хүлер чүген сугуксавас.
Күүйлерим таан сыңзыг,
Хүрең торгу кетпес бис дээр.
Дай-ла-Борам таан дезиг,
Дагжаар чүген сугуксавас.
Даайларым таан бардам,
Даңгаар торгу кедер бис дээр.
Сула, тараа тарыыр дээрге,
Суу-ла чок ховуларны.
Сула чаңнап орар дээрге,
Сургай-ла бээр авамайны.
Арбай-тараа тарыыр дээрге,
Агым суу чок ховуларны.
Аас тыртпайн, чаңнаар дээрге,
Ажыныптар авамайны.
Бо-ла көкке Шилгим семис
Мунарымда, шаварымда.
Болар чорда бодум чоргаар,
Моондак чок чурттаарымда.
Меде көкке Шилгим семис
Мунарымда, шаварымда.
Ынаам чорда, бодум чоргаар
Ырлаарымда, хөглээримде.
Ооругда он-на дыттың
Чочагайы таан көвей.
Опаң-чипең Ондарларның
Оолдары таан кайгал.
Кедээзинде кезек дыттың
Чочагайын санаан сен бе?
Кезек бөлүк Ондарларның
Хеймер кызын көрген сен бе?
“Шын” №12 2026 чылдың апрель 2
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар https://max.ru/join/egenQjfuGzdL6mt0tSEaIo13rmlpMRQzzSnZQdqfHFY