1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

Адыгжы аъттыг шериглер

Кызылда 55-ки тускай (мото-адыгжы) даг бригадазының полигонунга «Аъттыг марафон» маргылдаазынга 20 шериглерден тургустунган ийи команда киришкен. Тергиидээн команда Рязань обласка эртер российжи чадага база шилилгени эртер.

Командаларның кежигүннери, марафоннуң шииткекчилери, командирлери маргылдаа эгезинде эртер орукту өөренип көрген. Кызылда 55-ки ту­кай (мото-адыгжы) даг бригадазының үрер-хөгжүм оркестри шериг аялгазын ойнай бээрге-ле, бирги команданың кежигүннери чадаг халчып үнүптүлер.

Үнеринге белеткенип турар ийиги команданың шериглеринге чедип, кайы хире белеткенип турарын сонуургап айтырдым. Олар доктаамал дайынчы белеткелде болгаш, эртер орук ындыг кончуг улуг шаптараазыннар чок болурун чугааладылар. Чүгле харын аът мунуп алгаш, гранатты часпайн октаары белен эвес дээрзин демдегледи. Шериг өөредилгелеринге ажыглаар гранаттың деңзизи 600 грамм. Олар тактиктиг өөредилге үезинде ол-ла хире хемчээлдиг даштарны ырадыр октап турган. Командаларның кежигүннери барык шуптузу спортчулар. Чурум езугаар ийиги команда үжен минута эрте бээрге, үнүптү. Марафоннуң түңнелин финишке команданың сөөлүнде келген кежигүнүнүң үези-биле демдеглеп, түңнээр. Ынчангаш команда демниг болурга, түңнелдер эки болуру чугаажок.

Аъттыг шериг ротазының командири майор Юрий Кудрявцев марафоннуң эрттер чурумун таныштырды: «2019 чылда Делегейниң бүгү-армейжи оюннарның программазынче «Аъттыг марафон» (Аравт) деп чаданы бир дугаар киирген. Бо хүн мында бистиң бригаданың шериглеринден шилиттинген тергииннерниң тергииннери кара адарынга, моондактар эртеринге адааннашкан. Чурум езугаар марафонга 10 аът болгаш 10 шеригжи киржир. Арткан үш кижи курлавырда. Марафон 2 чадага эртер. Кыска 200 метр хемчээлди  команда чадаг эртер. Ийи чарлып алгаш, шериг өөредилгелеринге ажыглаар гранаталарны 10, 30, 35 метр ырак черден часпайн октаар ужурлуг. Бир эвес чазыптар болза, 100 метр төгерик шөлдү маңнажып эртер торгаалга онаар. Ынчан олар алдын өртектиг үе-шагын чидирип ап болур. Улаштыр 200 метр моондактарлыг кезекке чаржыр, пулемет, автоматтыг винтовка, Калашниковтуң автомады-биле шериглер караны часпайн адар. Дараазында шөлге эзертеп каан аъттарны мунуп алгаш, тактиктиг шөлге гранатты часпайн октааш, финишке чедир халдып кирип келир. Ниитизи-биле 7 километр 200 метр хемчээлдиг орукту  эртер. 

Ийиги чадазы — «Аъттыг марафон». Аъттыг шериглер старттан финишке чедир 130 километр орукту эртер. Үжен километр болгаш суглуг моондакты эртип, «миналыг» шөлдү айыыл чок кылдыр, аштап-арыглааш, бир шак дыштаныр. Дараазында шилип алган аъдын сыдым-биле шалбадаар. Команданың бир киржикчизи аътты 2 минута дургузунда эзертээр ужурлуг. Тургускан үеден эртер болза, секунда, минуталарын казыыр. 90 километрни эрткен соонда, кезек дыштаныр хонаш тып, одагланыр. Эртенинде 200 метр черге «аарыг» кижини, 500 метр хемчээлге 30 кил ок-чемзектиг хааржакты чедирер. Ооң соонда безин финишке чедир 10 километр орук кезээ артар. Финишти эң сөөлгү келген аъттыг шеригжиден санаар. Мээң бодалым-биле бирги чадаже хөй күш үнер болгаш адыгжыларның часпас дуржулгазы негеттинер. Ынчалза-даа Кызылда 55-ки тускай даг бригадазында  шериг херээн эрттирип турар оолдар тактиктиг өөредилгелерни доктаамал эртип турар болгаш бо хүн эки көргүзүглерлиг болду”.

Дайынчы С.Р. Чусумаа финишке бир дугаар ак аъды-биле халдып кирип келирге, марафонну кайы хире эрткенин сонуургадым. “Кызылда 55-ки тускай мото-адыгжы даг бригадазында ийи чыл чеде бердим. Кыска хемчээлди эртери берге эвес болду. Бистиң командавыс доктаамал белеткенип турар болгаш шөлдерде тургускан моондактар ажырбас-тыр”.

Сержант Г.Е. Юрковка моондактар эртери элээн берге болганын чугаалады. Ол боду Кызылдың чурттакчызы. Каа-Хем кожууннуң Сарыг-Сеп сумузунуң чоогунда сержантының дөргүл-төрелдери мал-маган тудуп турар. Ынчангаш ол дыштаныр хүннерде  аът мунуп өөренип алган. Чугаалажып турувуста шеригжи аъдының бажын суйбап, кижи биле чылгы малдың аразында харылзаазын илередип турду. Кызылда 55-ки тускай бригадада ол 4 чыл шериг албанын эрттирип турар.

Амгы үеде аъттыг шериг роталарындан тергииннерни илередип турар. Бистиң оолдарывыс Рязань обласка Бүгү-российжи чадага киржир. Дараазында план езугаар июль 23-те Россияның чүгүрүк аъттыг тергиин дайынчылары Моолче аъттаныптар. Аңаа чедир “Кара-Хаак” полигонга олар белеткенир. Делегейниң бүгү-армейжи оюннары (АрМИ-2019) август 3-17 хүннеринде эртер. Ооң кол сорулгазы – күрүнелер аразынга кады ажылдажылганы сайзырадыры, чепсектиг күштерниң эп-найыралын быжыглаары.

Аъттар эге дээрезинде ок-боо даажындан хоюп турганын шериг оолдар чугаалаар. Ынчангаш боодалга үезинде ырак эвес черге малдарны өртеп алгаш, дары чыдынга, шимээн-даашка чаңчыктырып турган. Чижилгелиг адаан-мөөрейниң түңнелинде шериглерниң мергежили улам бедип, дайынчы белеткелге салдарлыг болуру билдингир.

Шончалай  ХОВАЛЫГ.

Авторнуң, Арслан  АРАКЧААНЫҢ  тырттырган  чуруктары.

 

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.