1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

АЛТАЙ ТЕАТР - ТЫВАДА

Тывада Алтай Республиканың  П.В. Кучияк аттыг национал шии театрының уран чүүл удуртукчузу, режиссер Эмма Иришевага болгаш АР-ниң культуразының сайыды Эжер Малчиновка баштаткан чогаадыкчы коллективи аалдап келген. Оларны ТР-ниң культура сайыдының оралакчызы Михаил Монгуш биле В. Ш. Көк-оол аттыг национал хөгжүм-шии театрының директору Станислав Ириль дээш өскелер-даа чылыг-чымчак уткуп-хүлээп алганнар.
Эрткен чылдың сентябрь айда В. Ш. Көк-оол аттыг национал хөгжүм-шии театрының коллективи Даг-Алтайга аалдап баргаш, дуржулга солчуп, «Эгил, эжим, эгил» деп шии­зин, «Австралияда угаангыр күскежик» деп хөгжүмнүг тоолун база «Алтай-Саян ал­даржызын!» деп концертин бараалгаткаш, Алтайның национал театрын Тываже ча­лаан­нар. Ам бо хүннерде олар арга-дуржулга солчуп, өңнүк-тала харылзаазын үспейн, харыы кылдыр аалдап келгеннери бо.
Аалчылар Тываның национал хөгжүм-шии театрынга келгеш, артистер база театрның ажылдакчылары-биле таныжып ап, ооң музейинче экскурсия кылганнар.
Апрель 14-түң хүнүнде театрның фойезинге Алтай Респуб­ликаның библиотеказының номнарының делгелгези болган. Тыва номчукчулар алтай чогаалчыларның номнарын сонуургап көрүп,  садып ап турганнар.   
 «Алтай биле Тываның театрлары 1970-1980 чылдардан-на бот-боттарынче аалдажып, арга-дуржулга солчуп, өңнүктежип келгеннер. Бис маңаа 1987 чылда келгеш, «Туба» деп шиивисти көргүзүп турдувус. Ол чылын чүгле Кызылга эвес, Бай-Тайга, Мөңгүн-Тайга, Эрзин, Тес-Хем болгаш Тожу кожууннарга шиилеривис бараалгадып, бүгү Тываны эргий кезээн бис» — деп, алтай театрның улуг назылыг артистери сактып чугаалаар болдулар. 
Апрель 14-15 хүннеринде тыва сценага П.В. Кучияк аттыг национал шии театрының артистери уругларга «Алдын Алдын-­Доос»­ деп тоол, улуг улуска «Хан-Алтайже үнери» болгаш «Туба» деп шиилерни бараалгадыр.
«Алдын Алдын-Доос» — алтай улустуң бурунгу тоолдарынга үндезилеттинген, янзы-бүрү куштар дугайында тоол. Шии­житкен тоол бичии уругларны дириг амытаннарның онзагай оранынче чалап, оларны эки база багай чүүлдү танып алырынга, угаан-медерел сайзырадырынга болгаш кижизиг мөзү-бүдүш хевирлээринге салдарлыг.
«Хан-Алтайже үнери» деп шииниң режиссеру – Россияның улустуң артизи, РФ-тиң болгаш Саха Республиканың культуразының алдарлыг ажылдакчызы Андрей Борисов. Бо шиизинде алтай чоннуң алдарлыг оглу чурукчу Григорий Чорос-Гуркинниң элээди үезинден эгелээш, чурттап эрткен аар-берге салым-чолун төөгүп көргүскен. Чээрби чүс чылдың эгезинде ооң чуруктарындан алтай чон делегейге билдинип, чурукчунуң ады-сураа нептереңгей турган. Ам бо үе­де ооң ады – мөзү-шынарның арыының, бе­диктерже чүткүлдүң демдээ. Сценарис­тер база тургузукчулар шииниң кол маадырының чашкы үезин, эртемден, этнограф болгаш композитор Андрей Анохин-биле өңнүктер болу бергенин, улуг башкы, чуруур салым-чаяанныг чурукчу, узаныкчы Иван Шишкин Гришаны канчаар өөредип турганын база башкызы өөреникчизиниң холунга өлүп чыдарын уран-чечени-биле көргүзер дээш, кызып ажыл­дааннар. 
Билдингир алтай чогаал­чы Лазар Кокышевтиң «Туба» деп шүлүглелин режиссер Эмма Иришева шии кылдыр салган. Ук шииде Туба деп ядыы оолдуң багай аажы-чаңын кыжырып, ооң кандыг-даа берге, нарын байдалдарга таварышкаш, черле ундаравазын көргүзүп турар. Бо шииде албан черлериниң эрге-дужаалдыг ажылдакчыларын шүгүмчүлеп, лама  хамнарны куду көрүп турарын база Октябрь революциязының үезиниң болууш­куннарын тоожуп турар.   Шии трагикомедия болгаш хөктүг, каттырынчыг.
Эрес КОЛ.
Виктория САЛЧАКТЫҢ тырттырган чуруктары.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.