1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КЕЛИР ҮЕНИҢ БАШКЫЛАРЫ

«Өг-бүле бүрүзүнге бирден эвээш эвес дээ­ди эртемниг уруг» деп губернатор төлевилелиниң киржикчилериниң өөре­дилгези, студент чуртталгазы кандыг байдалдыг чоруп турарын сонуургап Интернациональная кудумчузунда ТКУ-нуң ниити чуртталга бажыңынга четтим. 
Ук төлевилелдиң киржикчилери Сайхо Монгуш, Найырал Түлүш база Тайгана Монгуш Кызылдың педагогика институдунда психолог-педагог мергежилинде ийиги курста өөренип турарлар. Келир үениң башкылары боор бо аныяк кыстар кайызы-даа школаны чүгле «4, 5» демдектерге дооскаш, институттуң бирги курузун база чедиишкинниг доосканнар. Олар институтта эки өөредилгелиг, корум-чурумнуг, хөй-ниитичи, идепкейлиг студентилерге хамааржыр. Бо кыстар ниити чуртталга бажыңының бир өрээлинде чурттап турарлар. Кыс уруглар болгаш өрээли дыка силиг. Кичээлдеринге белеткенир ноутбуктуг, өөредилге номнарын, кыдырааштарын полкаларда чыскаай салган, эмге-секселиг, арыг-силиг. 
Сайхо Монгуш бөлүүнде өөредилге секторун харыылап турар. Сайхону көөрге, чалыы, чараш кыс-даа болза, чугааланырда бодамчалыг, шыңгыызы аажок, ынчангаш-ла боор, ону чаңгыс курсчуларының өөредилгезин хайгаараар башкызының дузалакчызы кылдыр соңгааны анаа эвес. Бүгү бөлүүнүң өөредилгези, зачеттар, сессия дээш харыы­лаар ажылы-ла хөй. Сайхо Сүт-Хөл кожууннуң Алдан-Маадырдан келген. Ол өг-бүлениң үш ажы-төлүнүң улуу. Пединститутту дооскаш, өөредилгезин уламчылап, психолог-юрист мергежилин чедип алыр сорулгалыг.
Каа-Хем кожууннуң Суг-Бажы чуртуг Тайгана Монгуш институттуң хөй-ниитичизи, бөлүүнде спорт секторун ха­рыылап турар. Орлан-шоваа Тайгананың сонуургалдары-ла хөй — институттуң хол бөмбүү секциязынче барып турар, хос­туг үезинде Интернеттен фантастика, ужуралдарлыг номнар номчуурунга ынак. Ол бирги курска-ла «Чаңгыс демниг Россия» партиязының «Аныяк гвар­диязының» кежигүнүнге кирип алган. «Аныяк гвардияның» эрт­тирип турар янзы-бүрү акция­ла­рынга үргүлчү идепкейлиг кир­­жип турар. Сентябрьда эрт­­кен соңгулдалар мурнунда Крас­ноярск крайның «Бирю­са» деп идепкейлиг аныяктар лагеринге соң­гулдаларга ажылдаарының белеткелин эрткеш келген. Тайгана институтту дооскаш, шеригжиткен албан черлеринге психологтап ажылдаксаар күзелин илеретти.
Найырал Түлүш Улуг-Хемниң Хайыракандан. Ол 6 ажы-төлдүг өг-бүлениң уруу болгаш ындыг бе, бичии уруглар чаптаар. Чер-ле башкы болуксаар күзелдиг турганын чугаалады. Психолог-педагог ооң езулуг шын шилип алган мергежили деп чүве ооң чугаа-домаандан, топтуг-томаанныг аажы-чаңындан көстүп турар.
Олардан хостуг үезинде чүнү кылып турарын айтырарымга: «Хостуг үевис шуут чок. Чүгле өөредилге, онаалга кылып, номчуттунар». Ниити чуртталга бажыңының бирги каъдында студентилерге тренажер залы бар, ында күш-дамырын дадыктырып ап турарын чугааладылар. Уруглар өөредилгезинден аңгыда университеттиң, институттуң эрттирип турар янзы-бүрү хемчег­леринге база киржип четтигип турарлар. А дыштаныр хүннерде кайызы-даа суурда ада-иезинче чоруптарлар.  
«Өг-бүле бүрүзүнге бирден эвээш эвес дээди эртемниг уруг» деп төлевилелдиң сорулгазы — үш салгалында дээди эртем чок өг-бүлелерниң оода-ла чаңгыс уруунга дээди эртем чедип алыр арганы бээри. 2014 чылда эге­лээн бо төлевилелдиң ачызында дыка хөй өг-бүлелерниң ажы-төлү дээ­ди өөредилге черлеринге халас өөренир аргалыг болганнар. Бо төлевилелдиң база бир онзагай чүүлү, уругну өөренип турар үезинден эгелээш, дооскаш, ажылга тургустунуп алырынга чедир хайгаараар, деткиир. Ындыг деткимче уругнуң өөредилгезин доозуп алырынга дыка улуг идигни бээр.
Сайхо, Тайгана, Найырал хөй ажы-төлдүг өг-бүлелерниң уруг­лары болганда, институтту дооскаш, кады төрээннеринге  идегелдиг чөленгииш боор. Бо чалыы, чараш кыстарның ка­йызын-даа бурунгаар көрүштүг, өөрениринге сундулуг, езулуг-ла амгы үениң шупту талазы-биле сайзыраңгай аныяктары-дыр деп көрдүм.
Алдынай СОЯН.
Авторнуң тырттырган чуруу. 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.