1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

КӨДЭЭ ИШЧИЛЕРГЕ АЛДАР

Тываның көдээ ишчилериниң ажыл-ижиниң эң изиг үези төнген. Республиканың тараалаң кол чери кылдыр алдаржаан Таңды ко­жууннуң Балгазын суурда Тыва­ның агроүлетпүр техникумунуң баа­зазынга Көдээ ажыл-агый болгаш болбаазырадылга үлетпүрүнүң ажылдакчызының хүнүнге турас­каат­кан дүжүт байырлалы октябрь 27-де болуп эрткен. 
2018 чылда Тывага ниитизи-биле 33,5 муң гектар шөлге көдээ ажыл-агый культураларын тараан. Чаа-Хөл кожууннуң Шаңчыда тараа тарылгазы катап эгелээн. Таңды кожуунда тарылга шөлүн 4,5 катап улгаттырып, 6,7 муң гектар шөлге тараа үрезиннерин чашкан. Таңды кожуун тараа дүжүдү-биле хамыкты мурнаан. 
Яамылар-биле кады ажылдажылга
Байырлыг хуралды Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол мал чеминиң белеткелин болгаш дүжүт ажаалдазын түңнеп, көдээниң ажыл-ишчилеринге байырын чедирген. 
“Тыва тараажылар элбек дүжүттү ажаап­ алган. Yнүш ажыл-агыйлыг Каа-Хем, Бии-Хем, Таңды кожууннарга чай эгези кааңнаашкынныг болуп, өзүмнер чемиш тыртып эгелээнде, долу дүжүп, дүжүт ажаалдазының кидин түлүк үезинде өл хар чагза-даа, көргүзүглери эки болган. Гектардан-на 15 хире центнер­ни ажаап, тос муң ажыг тонна тараа дүжүдүн алган. Гектардан 30 центнер, харын-даа 44 центнерни алган мурнакчылар бар. Эр хейлер!
Тыва Республиканың Чазаа көдээ ажыл-агый техниказын чаартыр ажылдарны уламчылаан. Сөөлгү үш чылда техниктиг база технологтуг чаартылга чарыгдалынче, күрүне деткимчезинче 48,2 сая рубльди угландырган. 
Дүжүттү шыгжап, садыгларже ону киирип, акшалыг садып алыкчыны тывары – бо хүннүң чугула айтырыы. Өөредилге, социал политика, культура, кадык камгалал сайыттарынга тус черниң бүдүрүкчүлери-биле кады ажылдаар сорулгалыг хандырылга керээлерин дорт чарар даалганы берген мен. Дүжүт байырлалында чагыкчылар болгаш хандырыкчыларны чыыры чөптүг. Арат кижиге-даа таарымчалыг: бүдүрген бараа­нын шыгжаар дээш баш аарып турбайн, чаңгыс шак дургузунда дыка хөй кижилерге садып болур. Дүжүттү эки орулгаже хуул­дуруп, бот-боттарывысче уткуй базымнарны кы­лыылыңар. Садыглажыыш­кынга бүдү­рүкчүлерниң бараа­нының өртек-үнези таарымчалыг болуру күзен­чиг. Тывага бүдүрген барааннарның шынары өске регионнардан кээп турар аъш-чемден эки дээрзин билир бис. Александр Желтухинниң арат ажыл-агыйы социал албан черлеринче 12 сая рубльге бүдүрген бараанын чедирген. Эр хей! 
Республика 2019 чылда тарылга кампаниязын чорударынга тараа культуразының 5 муң тонна (3 муң тонна сула, 1 муң тонна кызыл-тас база 1 муң тонна арбай) үрезиннерин курлавырда шыгжаан. Төрээн черивис кызымаккай болгаш чер ажылынга ынак улусту элбек дүжүдү-биле шаңнаан. 
2018 чылда 27,3 сая рубльге, "К-744" маркалыг 2 тракторну, тараа ажаар «Полесье 5А» маркалыг 2 база «Вектор» маркалыг 1 комбайннарны, 3 тарылга комплекстерин, чер болбаазырадыр дискилиг 2 агрегатты, 3 тырыкчы-чыык­чы техниканы, ногаалар аңгылаар 1 комплексти садып алган. Оон аңгыда Таңды кожууннуң «Заря» агрохолдинг лизинги-биле тараа ажаар «Полесье GS-10» маркалыг 4 комбайнны садып алган. Бо чылын 328,5 тонна минералдыг чемишчидилге садып алганы дээш, көдээ ажыл-агый бүдүрүкчүлеринге республика бюджединден субсидияларны берген” – деп, Шолбан Кара-оол чугаалаан.
“Заря” агрохолдингиде
«Заря» тыва агрохолдингиниң ажыл-агыйлары бо чылын бедик дү­жүттү (кызыл-тас, сула, ак-тараа) алган. Тараа ажаалдазында ындыг эки көр­гүзүг бо чоокку каш он чылдарда туруп көрбээн. Тываның Чазаа тараа ажыл-агый угланыышкынын деткип, холдингиниң садып алган техниказының чартык өртээн эгиткен. Садып алган 4 чаа белорус комбайннар шакта-ла 10 тонна тарааны ажаар шыдалдыг. Хоочун механизаторлар тонна хире тарааны бастырарда, ооң мурнунда техника-биле чартык хүн ажылдап кээрин сактып чугаа­лаар. Чаагай дүжүттү алырынга, чүгле чылыг болгаш чаъстыг чай эвес, а ажыл-ишке «Заряның» специалистериниң арга-мергежили улуг рольду ойнаан дээрзин Шолбан Кара-оол демдеглээн. Тараажылар часкы тарылганы эгелээр мурнунда черни дыштандырып, чемишчидилгезин шын чорудуп, агротехниктиг хуусааларны база өске-даа хемчеглерни билдилиг ажыглаан. 
«Заря» агро­холдин­гиниң чер ажыл-агыйы тараа культураларындан аңгыда, мал сүдүнүң үскүрүн көвүдедир рапсты база тараан. Удавас саар инектериниң санын ийи катап көвүдедир. Бо хүнде “Заряның” сүт-бараан фермазы сагган сүдү-биле Тывада эң бедик көргүзүглүг. 
Боттуң хлеви чаагай
 Балгазында “Заря” холдингиниң тараа ша­ңынга чедип, машина-техниказын, тараа арыг­лаар, кургадыр, шыгжаар черлерин, катап тургус­кан дээрбени, тарааны болбаазырадып турарын сонуургап көрдүвүс. Ийи дугаар хүн ажылдап турар дээрбеге бүдүрген дээди шынарның далганындан чаа быжырган хлевин аалчылар амзаан. Тыва далганның тургузуунда 27-30 хуузу клейковина (ак-тараа, кызыл-тас чижектиг тарааларның үрезининде белоктуг бүдүмел) бар. Ынчангаш далганның шынары тергиин эки болур. Чаа быжырган хлебке өремени чаггаш, сүттүг шай-биле ижерге, кандыг-даа чемден артык болганын кижи бүрүзү чугаалап турду.
Холдингиде тараа шөлдеринден аңгыда, сүт-бараан фермазы, куш фабриказы, эът комбинады болгаш хаван ажыл-агыйы ажылдап турар. 2017 чылда холдингиге эът бүдүрүлгезиниң үндезинин тургузар кылдыр 100 баш герофорд уксаалыг инектерни дамчыткан.
1970-1980 чылдарда мындыг чаагай дүжүттү маңаа ажаап ап турганының соон­да, Тывага эки дүжүт турбаан. «Заря» агрохолдингиниң тараа культуразынга сес муң гектар, мал чеминге база-ла сес муң гектар шөлдерде бо чазын үрезинни тарааш, байлак дүжүттү алганы бо. 
Уланчызын 2018 чылдың ноябрь 1-де үнген №128 "Шын" солундан номчуңар.
Шончалай ХОВАЛЫГ.
Авторнуң тырттырган чуруу.

 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.