1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТЫВАДА ТЕРГИИННЕРНИҢ ТЕРГИИННЕРИ

Июнь 3-те Арат шө­лүн­­ге «Шериг авточарыш-2018» бүгү-российжи маргылдааның байырлыг ажыдыышкыны эрткен. Дурт-сыны согун дег шериглер чыс­каалыпкан. Аңаа Кызылда 55-ки тускай мото-адыгжы (даг) бригаданың дайынчылары, «Дайынчы акы-дуңмалышкы чорук» хөй-ниити организациязының Тывада салбырының кежи­гүннери, Кызыл хоо­райда кадет училище­ниң курсантылары, юнармейжилер дээш өскелер-даа киришкен. 

Кызылда 55-ки тускай мото-адыгжы (даг) бригадазының шериг хайгыылының сол­дат­тарының дайынчы көргүзүү чыылганнарның сонуургалын оттурган. Шериг авточарыжының күчү-күштүг автомашиналарын бараалгадып, экипажтарның хуу составын таныштырган соонда, стартты берген.

Төп шериг округунуң оркес­три Россия биле Тываның ыдык ырыларын күүсеткен соонда, Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оолдуң мурнундан ооң оралакчызы Аяс Чудаан-оол сөс ап, байыр чедирген:

– Шериг авточарыштың киржикчилерин хүндүлээчел Тыва чон мендилеп тур! Бүгү-армейжи маргылдааның тергиин командалары мында чыглып келген. Мындыг бедик деңнелдиг хемчег Тывада бир дугаар эртип турары улуг чоргаарал. Республиканың чурттакчыларынга, ылаңгыя келир үениң камгалакчылары болур оолдарга шериг авточарыжы онза болуушкун. Чурттуң Чепсектиг күштериниң күчү-күжүн болгаш солдаттарының арга-дуржулгазын чурттакчы чон ийи караа-биле көөр аргалыг. Ол дээш Россияның Маадыры, Камгалал сайыды, чаңгыс чер-чурттуувус Сергей Шойгуга өөрүп четтиргенивисти илередип тур бис. 

Тывалар шериг хүлээл­ге­зинге, дайынчы алдарга, акы-дуңмалышкы чорукка онза хамаарылгалыг чон. Шаг-төөгүден бээр бистиң өгбелеривисти эрес-дидим, кашпагай дайынчылар кылдыр  үнелээр турган. Ада-чурттуң Улуг дайынының үезинде тыва эки турачылар, аъттыг шеригжилер, танкистер, ужудукчулар эрес-дидим, чайгылыш чок чоруу-биле онза ылгалып, маадырлыг чоруун көргүскен. Ада-өгбелеривис биске Ада-чуртка болгаш төрээн черинге ынак болурунуң үнелеп четпес чагыын арттырган.  

Шериг авточарыш Тывага муң-муң мөгейикчилерлиг апаар­ дээрзинге бүзүреп, команда бүрүзүнге чедиишкиннерни күзеп тур мен.

Төп шериг округунуң командылакчызы, генерал-лейтенант Александр Лапин чыылган чонга байыр чедирген: 

– Бо хүн «Шериг авточарыш-2018» бүгү-российжи мар­гылдааның стартын берип тур бис. Мында бистиң эгээртин­мес төрээн чуртувустуң ше­риг округтарындан шилиттинген тергиин дээн шилиндек экипажтары келген. Тываның төнчү чок делгемнеринге олар билиг-мергежилиниң деңнелин көргүзер.

«Кара-Хаак» даглыг полигонда ниити хемчээли 142 километр орукту туткан. Аңаа шериг автомобиль техниказының күчү-күжүн көргүзер бис. Киржикчи бүрүзү километр бүрүзүнге арга-дуржулгазын, чаныш-сыныш чок чоруун көргүзүп, тергиин шериг чолаачы деп бедик атты бадыткаар.  

Маргылдааның бүгү армейжи чадазынга тускай болгаш чүък автомобильдерин башкарар талазы-биле тулган экипаж маргылдааның түңнелинде илереттинер. Тиилекчилер командазы делегей турниринге Россияны төлээлээр. 

Бүгү-российжи «Шериг авточарыш-2018» маргылдааның киржикчилеринге айыыл чок орукту, чедиишкиннерни, а көрүкчүлерге уттундурбас чырык сактыышкыннарны күзедим. Тергиин команда тиилезинем! 

Шериг авто­чарыштың кол судьязының оралакчызы Сергей Чертков-биле байырлыг чыс­каал соонда чугаалаштым: 

– Бүгү-российжи чадада Төп, Мурнуу, Барыын база Чөөн шериг округтарындан, Соңгу флоттан база Агаар-десант шериглеринден шупту 6 команда киржир. Маргылдаага 90 шериглер киржир. Бо хүн шериг авточарыштың старты байырлыг байдалга эгеледи.   

«Шериг авточарыштың» чуруму дыка шыңгыы. Чижээ, команда аайы-биле чарышка стартты чүгле бирги машинадан, а финишти эң сөөлгү машинадан санаар, команданың кежигүннери бот-боттарынга дузалажып болур. Маргылдааның чуруму езугаар авточарыштың чада бүрүзүнде эртер оруунуң үезин судьялар тургускан. ГЛОНАСС системазы-биле оруктуң мар­шрудун, автомашиналарның кайы хире дүргенин хайгаарап турар. Участок бүрүзүнге кол судья автомашинарлар кайы хире дүрген халдып болурун доктааткан. 

Шериг авточарыштың дөрт дугаары Россияның Камгалал са­йыды, армия генералы Сергей Шойгунуң чуртунда эртип турары бо. Мында тергииннерниң тер­гииннери 6 команда чедип келген. Төп шериг округунуң командазының сос­тавында 55-ки аңгы мото-адыгжы (дагжы) бригаданың алды төлээзи кирген. 

Бүгү армейжи чадага тиилелгени чедип алыры ындыг амыр эвес. Бир эвес чарыш үезинде автомашина үрели бээр болза, команданың кежигүннери дузалажып, септеп алыр. Ынчан олар үезин чидирип ап болур. Чарыш үезинде машинаның дүргенин улгаттырар болза, торгаалга онаар. Экипажтың түңнелин чүгле финишке тодарадыр. Маргылдааның тургускан чурумун, сорулгаларын шыңгыы сагаан команда тиилекчи болур. «От» чадазынга «Тигр» куяк ав­томобильдер киржир. Аңаа киржикчилер үе сагыырындан аңгыда, кара адарынга часпас болур ужурлуг.   

2017 чылда маргылдаа чурт­туң үш регионнары Волгоград, Астрахань областарга база Калмык Республикага хары угда эрткен. Ынчан Мурнуу шериг округунуң командазы тиилээн. 

Шериг авточарыжының киржикчилеринге Россияның Айыыл чок чорук албанының Тыва Республикада Кызы­гаар эргелелиниң “Кызыгааржы” ан­самбли, Тываның улустуң хөөмейжизи Бады-Доржу Ондар, Тываның “Саян” күрүне ансам­бли болгаш өскелер-даа солун концертти бараалгаткан.

Шериг техниказының делгелгезин, боо-чепсекти чыылган чон сонуургап көрген. Оолдар, уруг­лар шериг автомашиналарны үглеп, тураскаал кылдыр тырттыржып алган соонда, солдат кадыкты амзааннар. 

Т-72 танкыны РЭМ-КЛ сеп­тээш­кин-эвакуация машиназынче чүдүрүп турда, чон хөйү-биле чыглып келген. Танкыны машина кырынче чүдүрерде, илчирбелиг дугуйларының адаан­га ыяш манзалары салып алыр болду. Үр-даа болбаанда арга-дуржулгалыг шериг чолаачыларның ачызында септээш­кин-эвакуация машиназының кырынче танк үне халды берди. Байырлалдың машина чүдүрер кезээн оолдар улуг сонуургал-биле көрүп, тан­кыны чүдүрүптерге, адыш часкааш­кыннары-биле деткип турду.

«Шериг авточарыштың» кол сорулгазы – тускай транспорт аймаан база шериг автомобиль техниказын башкарарынга экипажтың хуу составының мер­­гежилин бедидери; чолаа­чыларның туруштуг, шиитпирлиг, дидим, тускайлаң болгаш эгелекчи мөзү-бүдүжүн хевирлеп, билиг-мергежилиниң деңнелин бедидери; амгы үениң шериг техниказын көргүзери.

2018 чылдың «Шериг авточарыш» маргылдаазын генерал-полковник Алексей Семенович Бурдейныйга (1908 – 1987 чч.) тураскааткан. 

Шончалай  ХОВАЛЫГ.

Авторнуң  тырттырган  чуруктары.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.