1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ТЫВА АКША база БАШ СӨӨГҮ

 

Август 14-те Тываның Национал музейинге IV делегей чергелиг коллекционерлер болгаш ус-шевер мастерлерниң фестивалының ба­йырлыг ажыдыышкыны болган. Ба­йырлалды почта маркаларынга база чагаа хаптары болгаш открыткаларга таңма салыр чаңчылчаан езулал-биле ажыткан. Тураскаалдыг почта таңмазын Республика Хүнүнге турас­каадып үндүрген. Ону даараазында хүн Москва хоорайже тускай шыгжамырга кадагалаары-биле чорудуптар дээрзин музейниң директору Каадыр-оол Бичелдей дыңнатты. Республика Хүнүнге тураскаадып, Шой Чуруктуң чураан чуруктарын көргүскен 2 открытканы база үндүрген.

“Келир 2021 чылда алдын маркага таңма салыр езулал болур. Ол чүгле кымның марказы болуру билдинмес, ону шиитпирлээр бис. Моолда алдын болгаш платина чаңгыс-ла марка – Чиңгис-Хаанның марказы. Ол маркаларны   база мында делгээн. ТАР-ның 100 чылдаанында алдын маркаларны чагыдар бис” – деп, Каадыр-оол Алексеевич чугаалады.

Екатеринбург хоорайдан коллекционер Михаил Сачев ТАР маркаларын чыып турар. Ол Тываже аңгы-аңгы үелерде космос экипажтарынга таңма салган маркаларны база эккелгени солун. Шак-ла ындыг коллекция делегейде 100-ле кижиде бар.

А эң-не солун чүүл – 1940 чылдың тыва акшаларының улгаттырган хоолгаларын делгээни. “Чүгле дүрбүшкеш, дырышкан тыва акшалар кадаглаттынган боорга, Каадыр-оол Алексеевич-биле ону чес­ке куттуруп кылыр деп бодап алган бис. Бо тыва акшаларны кым-даа көрбээн, ынчангаш бо төлевилелди Тываның төөгүзүн кижилер эки билип чорзун дээн угланыышкын-биле кылган” – деп, Михаил Сачев чугаалады.

Чаңгыс хоолганы кылыры­ның өртээ эвээш дизе, 20 муң хире рубль. Ону кылырда, ювелирлиг технологияларны ажыглап, хол-биле хептеп, шуткуп, каңнап тургаш кылыр. Бо ажылды Михаил Сачев бодунуң акша-хөреңгизи-биле Уралдың мастерлеринге кылдырган. Коллекционер тыва акшаларның ийи хоолгазын ол хүн Тываның Национал музейинге белекке берген. Ол сөөлгү ийи чылдың дургузунда республикага тыва акшаларның хүлер хоолгаларын белекке бээр сорулгалыг.

Делгелгеде көрүкчүлерниң со­нуур­галын болдурган бир экспонат – 19 харлыг аныяк кыстың бажының сөөгү. Каадыр-оол Алексеевич ону мынчаар тайылбырлады: “Бо дээрге 19 харлыг кыс уругнуң бажының сөөгү-дүр. Ол эрткен чүс чылдың 70 чылдарында Аржаан-1 базырыындан тывылган. 1977 чылда ук базырыктың тывыштарын бөлүктээш, Ленинградче чорудуп турган. Ол хүн институт чанында базырык тывыштары чыдарын көргеш, эртемденнерден: “Ам мону канчаар?” – деп айтырган мен. Куду шынарлыг, багай чүүлдер-дир деп харыылааннар. Таңныылдан бо баш сөөгүн дугуржуп тургаш, садып алган мен. Оон бээр-ле ол меңээ чедиишкиннерни сөңнеп чоруур”.

Коллекциялар аразында сураглыг чогаалчы Мария Хада­ханэниң аңгы-аңгы чылдарда чыып турган хөрек демдектерин көөрге, дыка солун. Ленинградтың онзагай черлерин көргүскен тураскаалдыг медальоннарны Рушевтерниң өг-бүле коллекциязындан делгээн. Елена Слепневтиң балет темазынга  фарфордан кылган статуя дүрзү хевирлери чаражы-биле база ылгалып турар.

Ол ышкаш делгелгеде Буян, Таисья Өртенейлерниң совет үениң маркалары, ус-шевер мас­тер Өлчей Айбестиң чонар-даштан кылган ажылдары, Игорь Сүктермааның совет үеде үнүп турган Чаа чыл ойнаарактары, номнар, открыткалар, Анна Дыртык-оолдуң аңгы-аңгы нация хептерлиг ойнаар-кыстар коллекциязы дээш кижиниң көрүп көрбээни өске-даа солун чүүлдерни делгээн.

 

  

  

Алдынай АРАКЧАА

белеткээн.

Ада ТЮЛЮШТУҢ чуруктары.

 

 

 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.