1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧАА МАРШРУТТАР...

Красноярск край – Хакасия – Тыва регионнар аразының информастыг турунуң киржикчилери Алдын-Булак этно-культурлуг комплекстиң хуралдаар залынга Сибирьге чаңгыс аай регионнар аразының турисчи маршрудун ажылдап кылырының база Тывага кыска аян-чоруунуң дугайында бодалдары-биле үлежип, санал-оналдарын солушкан. 
Информастыг турну Тыва­ның, Красноярск крайның, Ха­касияның культура яамылары организастаан. Аңаа Кызылдың, Красноярскиниң, Абаканның, Бурятияның, Новосибирскиниң, Томскиниң, Новокузнецкиниң турисчи операторлары, федералдыг болгаш регионалдыг массалыг информация чепсектериниң журналистери киришкен.
Октябрь 15-20 хүннеринде эрткен сибирьжи аян-чорукка Тывадан 6 турисчи фирма, туризм төвүнүң ажылдакчылары болгаш журналистер бир дугаарында Красноярск крайга доктаап, Сибирьниң турисчи фирмаларының төлээлери-би­ле ужурашкан. Информастыг турнуң кол сорулгазы – хүлээп ап турар тала болур Красноярск, Абакан, Шушенское, Минусинск, Дивногорск, Кызыл хоорайларга дыштанылганы канчаар организастаарын киржикчилерге көргүзери болгаш таныштырары.
Турнуң киржикчилериниң экскурсиязы Успенск хүрээзинден эгелээн. 2019 чылда Красноярск хоорайга универсиада болуп эртерин сагындырып каалы. Тываның делегациязы ында ам­гы үении-биле туттунуп турар аалчылар бажыңнарынга, олимпий сууржугашка база алдарлыг чогаалчы Виктор Астафьевтиң музейинге барган. Орук дургаар аян-чорукчулар Хакасияның, Шушенскоениң, Минусинскиниң музейлерин, “Столбы” бойдус заповеднигин, “Ергаки” бойдус парыгының турисчи баазаларын сонуургап көрген. Өске ре­гионнардан аалчыларывысты “Туран” сыын ажыл-агыйынга, Алдан-Маадыр аттыг национал музейге, Тываның үндезин культура төвүнге, “Алдын-Булак” комплекс дээш оон-даа өске тураскаалдыг черлерге чедирген. 
ТР-ниң культура сайыды Алдар Тамдын хуралды ажыдып тура: 
“Чоокку үелерде информас­тыг турлар эрттирбейн турган бис. Чайгы үеде турисчи фирмаларның ажылы чымыштыг, үе-шак чедишпес болур. Ынчангаш күскү үеде эрттирип турар чылдагаанывыс бо. Сибирь федералдыг округтуң туроператорлары-биле туризмни сайзырадыры — кол сорулгавыс. Сибирь регионнарының чурттакчыларының аразындан Тываже аян-чорук кылыр күзелдиглер хөй. Ында туроператорлар-биле дорт харылзаа­выс чегей болуп турар. Амгы келген аалчыларывыс-биле бо бүгүнү амыдыралда боттандырып, сырый харылзаалыг ажылдаарын чедип алыр бис. Тывага келгеш, улаштыр Моолду таварааш, Кыдатче маршрутту кылыры планнаттынып турар. Дараазында турисчи маршрут­тар кылырда Новосибирк, Томск, Кемерово, Алтай дээш чоруптар. 
Бо хүн келген аалчыларывыс мында бир дугаар кээп турар. Олар Тыва дугайында чүгле дыңнааннар. Ийи хонук дургузунда аалчыларывыска Национал музейге Хааннар шынаазындан скифтерниң алдыннарын, Тыва үндезин культура төвүнге хөөмейжилерниң концертин, Кызылдан ырак эвесте малчын аалга быштак кылырын, национал аъш-чемни, “Эне-Сай” аалчылар бажыңын, “Азия төвү” скульп­тура комплекизин, хамнар алгыштарын дыңнап, саң салыр езулалды көргүстүвүс” – деп чугаалады. 
Бистиң төрээн, ынак чуртувус Тываже аян-чорукчулар эш-өөрүнден азы интернет четкизин дамчыштыр медээлерни чыып, көрбээн-даа болза, ооң-биле таныжып алырлар. Ынчалза-даа “Тывада кандыг езу-чаңчылдарлыг, культуралыг чон чурттап турарыл?”, “Агаар-бойдузу кандыгыл?”, “Ынаар баа­ры айыыл чок бе?” дээн чижектиг айтырыгларны боттарынга чаңгыс эвес удаа салып, чигзине бээр-даа чадавас. Кажан олар Тывага кээп, тоолзуг черниң арыг агаарын тынып, хол дегбээн­ арга-арыынга, тайгаларынга селгүүстеп, эрте-бурун чоннуң чаңчылдары-биле таныжып, делегейде алдаржаан хөөмей-сыгытты дыңнааш, кызыгаар чок магадап, канчаар-даа аажок сеткил ханып чанарлар.
Амгы үеде Тывага туризмни сайзырадыры-биле янзы-бүрү хемчеглерни боттандырып турар. Тываның Чазаа «2018-2020 чылдарда Тыва Республикада туризмниң комплекстиг хөгжүлдези» деп мурнады боттандырар төлевилелдиң пас­портун ажылдап турар. Тывада туризмниң кандыг-даа хевирлерин сайзырадырынга моондактарны, четпестерни илередип, 2020 чылга чедир 3 айда, чартык чылда болгаш алызында ортумак хуусаада Тыва Республикада туризмни хөгжүдер ужурлуг хемчеглерлиг Орук картазының төлевилелин ажылдап кылган. 
ТР-ниң экономика сайыдының бирги оралакчызы Ренат Ооржак Тыва делегейде билдингир улустарның дыштаныр ынак чери апарган дээрзин онзалап айытты. Ол дээрге чурттуң Президентизи Владимир Путин, Камгалал сайыды Сергей Шойгу, Alibaba Group компанияның үндезилекчизи Джек Ма... дээш өскелер-даа. “Путинниң кокпазы” деп чүгле Россияда эвес, а делегейде алдаржый берген турисчи оруктар аалчыларның сонуургалын чайгаар-ла хаара туда берген. “Чиңгис-Хаанның кокпазы” деп маршрутту немей ажылдап кылырын бирги оралакчы сайыт чугаалады. 
Көдээ туризмни сайзырадып, тергиин малчын турлаг мөөрейин чарлаан. Ооң тиилекчилери аалчылар хүлээп алырынга белен. Сөөлгү үеде туристер көдээ черниң амыдыралынга улуг сонуургалдыг апарган. Тыва өгге дүн эрттирери, национал аъш-чемни чооглаары, инек саары оларга аажок солун. Эм шынарлыг аржаан, хөлдеривис аалчыларның кичээнгейин хаара тудар туризмниң бир адыры.
 “Сургакчылаан турист» чижээнге VIP база «ажыл-агыйжы» туризмни мурнады хөгжүдер. Бөгүнгү ажыл-агыйжы туризм – чүгле Россияда эвес, а делегейниң туризм индустриязында эң-не хөй орулгалыг адыр болур. Ол хевирниң хөгжүлдезинде айтырыгларны шиитпирлеп аптар болза, бүгү турисчи индустрияның хөгжүлдезинге идиглиг. Чүнүң-даа мурнунда инфраструктураны хөгжүдери, туристерге бүгү талазы-биле таарымчалыг шупту байдалдарны тургузарының айтырыы болур.
Тывада мурнады боттандырар адырның бирээзинге – туризмни сайзырадырын чарлаанындан бээр 8 чыл болган. Бо хүнде бар аалчылар бажыңнарынга немей “Эне-Сай” аалчылар бажыңын туткан. Национал музейде Хааннар шынаа­зындан скифтерниң алдыннары республиканың сонуурганчыг турисчи кайгамчык эртинези апарган. Ат-сураглыг мастер Даши Намдаковтуң дузазы-биле Улуг-Хемниң эриин чаарткан. Авиа аргыжылганы катап тургузуп, аэропорттуң эде чаартылгазы доосту бээрге, Москваже рейстер ажыттынар. Р-257 федералдыг орук угланыыш­кынын эде чаартып, автомобиль-биле аян-чорукту хөгжүдер бир арга бар. 
Юрий Цветков, Томск облазы­ның STI информация-аналитика төвүнүң корреспондентизи: «Мен Тывада бир дугаар кээп турарым бо. Сибирьниң өске регионнарынга чорааш, улаштыр Тываже углап, Саян дагларын ажып кээрге, бир-ле өске делегейже кирип келген дег. Агаар-бойдус хуулгаазынныг-биле дөмей. Бистиң талавыстан Тыва-биле кады ажылдаарынга улуг сонуур­галдыг бис. Хааннар шынаазындан скифтерниң алдыннары, “Азия төвү” скульптура комплекизи, малчын аал, национал аъш-чем, хөөмей-сыгыт, саң салыр езулал, амгы үении-биле дерээн өглер кайгамчык-тыр” – деп магадаан.
Алтай крайның «Хаан­нарның ыттарлыг аңнааш­кыны» КХН-ниң менеджери Надежда Маркова: «Бурган Тывага туристер хүлээп алырынга шупту таарымчалыг байдалды тургускан-дыр. Удавас Тыва Республика делегей чергелиг туризмге бодунуң чогуур туружун ээлеп, ам-даа сайзыраарынга идегедим» – деп чугаалаан.
Кемерово облазының Новокузнецк хоорайның “Сиб­интрэвел” компанияның менеджери Ирина Кузьмина бодунга чаа регионну ажытканын демдег­лээн. “Бо каш хонук дургузунда командавыстың кежигүннери-биле шагда-ла эдержип келген өңнүктер дег апардывыс. Бистиң компаниявыс уругларга экскурсия турларын организастаары-биле ажылдап турар. Силерниң регионга бо туризм адырын сайзырадып, кады ажылдаарынга белен бис” – деп, Ирина Кузьмина дыңнаткан.
Аалчыларывыс 2 хонук үргүлчүлээн кыска аян-чоруун­дан чүгле эки энергияны ап, национал аъш-чемден эгелээш, саң салыр езулалды, катаптаттынмас хөөмей-каргырааны, тураскаалдарны кайгап ханмаанын катап-катап чугаалап турганнар. Тыва делегацияның төлээлери өөрлеринге солун экскурсияларны эрттирип, чылыг-чымчак уткааны дээш четтиргенин илеретти. Турнуң киржикчилери Тыва дугайында чугаалап турда, оларның бедик көдүрлүүшкүннүг байдалын эскердим. 
Туризм адырының төлээлери Сибирь регионнарынга туризмни сайзырадырының аргаларын тып, “Саян дээрбээ” – Красноярск край, Хакас Рес­публика, Тыва Республика информастыг турнуң маршрудун калбартырының, туристерниң айыыл чок чоруунуң, орук кыдыында дыштанылга черлерин немей тударының, харылзааны экижидериниң дугайында саналдарын киирип, арга-дуржулга солчулгазын моон-даа соңгаар уламчылап, сырый харылзаалыг ажылдаарын дугурушкан. 
Тыва кайгамчык чараш булуңнарлыг, эвилең-ээлдек чоннуг болгаш өскелерни бодунче чайгаар хаара тудуп эккээр сорунзалыг. Маңаа туризмни сайзырадырынга боттуг байдалдар чайгаар тургустунган, оларны чөптүг, угаанныг ажыг­лап, чогуур деңнелге чедир хөгжүдери арткан. 
Шончалай  ХОВАЛЫГ.
Авторнуң тырттырган чуруу: Турнуң киржикчилери.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.