1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЧАДАГАННЫҢ ТЫВЫЛГАНЫ

 

 Шыянам, бир бай чурттап чораан чүвең иргин. Хаанның кадайлары божувас, ажы-төл чок болганнар. Ынчаарга, хаан чарлык үндүрген: «Мээң изим истээр төлүм чок артар эвес мен, карачал улустуң аразындан меңээ төл божуп бээр кадайдан тывыңар!». Хаанның хөй айбычылары кадарчы-биле саанчының уруун күш-биле хаанга кадай кылдыр эккеп бергеннер. Элээн үе эрткенде хаанның аныяк кадайы оол уруг божупкан. Хаанга хөңнү чок, ынак эвес болганындан аныяк ава чаш оглун эмзиреринден ойталааш турупкан. Аайын тып чадаан хаан чоок кижилери-биле сүмелешкеш, Ачылыг лама-башкыны чалап алганнар.

Башкы ыдыктыг судур-номун номчааш, бадыткап-тыр: «Ындыг болза, бо байдалда чүгле тоолчу, ыраажы, хөгжүмчү кижи дузалап болур». Хаан улуг-биче чонун чыггаш: «Кайыын-даа болза тоолчу, хөгжүмчү кижиден тывыңар!» деп чарлык үндүрген. Бөдүүн арат-чон дораан-на кырган ирейже айыткаш, хаанга эккелгеннер. Ирей тургаш: «Ынчаарга, меңээ 9 харлыг өшкүнүң кадырган шөй\ндүзүн база 9 чылда кургаткан дыт ыяжын эккелиңер деп-тир. Хаан ол бугуну чечелээш, ашакка эккеп берген. Кырган ирей 9 чылда кургаткан дыт ыяжындан хааржак чазааш, 9 харлыг өшкүнүң шөйүндүзүн хылдап шөйгеш, аян киириптерге кончуг чараш аялгалар ойнаар хөгжүм херексели – чадаган апарган. Кылып алган чадаганынга ирей ойнавышаан, бойдустуң чараш-каазын, чуртталганың угаадылгаларын, бөдүүн карачал чоннуң аар берге чуртталгазын, мерген угаанныг чагырыкчының төрүттүнүп келирин манап чоруурунуң дугайында ырызының сөзүнге тайылбырлап, ырлапкан. Ону дыннааш, аныяк иениң сагыш-сеткили дойлуп, ыглапкаш, бичии оглун таалап эмзирип эгелээн чүвең иргин. Оон бээр-ле чадаган деп хөгжүм херексели тывылган. Ооң аялгалары кижиниң сагыш-сеткилин чымчадыптар хөөннүг.

 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.