1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ШАГНЫҢ ЧААГАЙ ЭРГИЛДЕЗИ - ШАГАА НАЙЫРЫ

Ада-иезиниң бурун шагдан эрттирип демдеглеп чорааны Шагаа байырлалы хоочуннарга чүден эргим, чоок билдингир. Олар Шагааның оюннарын, ёзулалдарын, эртер чурумун дыка эки сактып чоруурлар. 
Ынчангаш эрткен вектиң 90 чылдарының эгезинде Шагааны катап диргизиптерге, оларның өөрүшкүзү кызыгаар чок. «Оон бээр-ле Шагааны бис чылдың ыяап-ла демдеглээр бис» — деп, Кызыл хоорайның караа көрбестер ниитилелиниң даргазы Геннадий Биче-оолович Монгуш чугаалады.
Бо ниитилелдиң кежигүннери февраль 14-те боттарының клувунга чыглып алгаш, сарыг Ыт чылын уткуп, моорлап келген чылдың чаагай болурун сагыш-сеткилинден йөрээп, Шагаа байырлалын демдеглээннер. Шупту-ла чараш тыва хептерин кедипкеш, чаагай тыва чемнерин делгеп алгаш, байырлап, ойнап-хөглеп, солун мөөрейлерге киришкеннер.
Харлыг кыштың адак айы төнгелекте,
Хамык чоннуң чыглып келгеш байырлаары, 
Шагаа келди, амыр-мендээ, арат чонум! 
деп кыйгының адаа-биле баш­карыкчының өткүт үннүг чалааш­кынындан байыр-найыр эгелээн.­ Ак чолдуг Шагаавыстың артыш-чыдын тынаалыңар – дээн­ соонда, улустуң улуу кыпсып алган артыжы-биле залды дол­гандыр артыжаан.
Хоочуннар оюн-тоглаа­га­ мөөрейлежип, байырлалды дыка солун эрттиргеннер. Ында кандыг онза мөөрейлерни чок дээр: кожамыкка кагжыры, дүрген-чугаа, үлегер домактар, тывызыктар, узун-тынышка маргылдаа. Сөөлгүзү дээрге чаңгыс тынып алгаш, ол үе дургузунда дүрген чугаалаары. Чаңгыс тыныжының иштинде кым эң хөй аянныг сөстер чугаалап кааптарыл, ол кижи тиилээн болур. Че, оон аңгыда, тыва хептерниң, бөрттерниң, тоннарның янзы-бүрү хевирлерин адаары. Билбес кижи мен, 8 аңгы тыва бөрт, 11 аңгы тыва тон бар бооп-тур ийин моң.
Бо-ла хамык оюн-тоглааны Кызыл хоорайның караа көрбестер ниитилелиниң специалист ажылдакчызы Анна Базыровна Тумат организас­тап, башкарып эрттирген. Организацияның кандыг-даа ажыл-херээн кылып чорударга, ооң ачы-дузазы дыка улуг. Хоочуннарның аразында кончуг идепкейлиглерин даргазы Геннадий Биче-оолович адап мактады. Олар дээрге Руслана Чооду, Александра Хертек, Клара Санчай, Чечек Монгуш, Ирина Ооржак, Болат Сат, Мерген Донгак болгаш өскелер-даа.
Оларның бирээзи Александра Уйнук-ооловна Хертек-биле чугаалаштым. Ол барык 40 чыл чыгам үеде Ак-Довуракка асбест бүдүрүлгезинге ажылдап чораан.­ Та ол хоралыг бүдүрүлгениң салдары, та чүнүң ужу чүве – ооң караа чоорту баксыраан. Сөөлгү чылдарда Москвага, Кызылга каш-даа удаа кестирген. Эгезинде чүгээр тургаш, катап база бүлүрерип кээр: каракта базыыш­кын улуг. Кызылда ажылдап, чурттап чоруур ажы-төлү авазын чанынче эккеп алгаш, ийи өрээл чаагайжыттынган бажың садып бергеннер. Кыс­тары Снежана, Жанна, Анна Малчыновналар авазын чүге-даа дээртпестер, аъжын-чемин садып эккеп бергеш, кылып бээр­лер. Күдээлери мырыңай онза, бирээзи Омар Кармаевич, ооң эжи Жанна-биле Пенсия фондузунга кады ажылдап турган мен, дыка эки аныяктар, шыырак специалистер чүве.
Кызылдың караа көрбестер ниитилелинде хоочуннар-даа, аныяктар-даа бар. Оларның чамдыызы Джевало удурткан бүдүрүлгеде чоорган хавы, мат­растар, кылын, чуга эштир чоорганнар даарап турарлар. Шевери аажоктар, холу-биле «көрүп» даараныр. Чеже-даа инвалидтер болза, олар чамдык чалгаа­пай бистерден дээре болдур ийин: спорт-биле өң-тала, ыры-хөгжүмге салымныг, уран-шевер. Шагаа байырлалын база кончуг солун кылдыр демдеглеп эрттирдилер, эр хейлер.
Шагның чаагай эргилдези
Шагаа хүнү үнүп келди!
Ажыл-ишчи хоор чонум
Амыр, чоргаар чурттазын-на! 
Башкарыкчының бо чараш йөрээлинге катчып, сарыг Ыт чылы бүгү арат чонувуска ак чолдуг, чаагай-ла болзунам деп күзеп каайн.
Надежда ЭРГЕП.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.