1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ЭҢ ААР ӨРТЕКТИГ ЧУРУКЧУ

Япон кыс чурукчу Яеи Кусаманың “Белый № 28” деп 1960 чылда чураан чуруун 2014 чылдың ноябрь 12-де “Christie’s” деп делегейде билдингир аукцион бажыңы 7,3 миллион долларга саткан. 2006 чылда хоо­чун чурукчу императорнуң шаңналынга төлептиг болган бир дугаар япон херээжен. 
Каш чылдар бурунгаар чурукчу  Louis Vuitton деп билдингир садыг марказы-биле кады ажылдап эгелээш, идик-хеп болгаш аксессуарларның коллекциязын чогаадып кылган. Бо хүнде Яеи Кусама амгы үеде чурттап турар эң аар өртектиг херээжен чурукчуларның рейтингизин баштап турар.
Яеи Кусама 1929 чылдың март 22-де Мацумото хоорайга төрүттүнген. Ол өг-бүлезинде 4 дугаар уруу. Дужаар чаңныг авазы уруун бедик негелделиг, шыңгыы хайгааралга (каржы-хажагай аажы-чаңнап) кижизидип турган. Он хар­лыында Яеи Кусаманың  медерели солуудап, чок чүүлдерни көрүп, дыңнап эгелээн. “Бир катап кызыл чечектерлиг стол шывыынче көрүпкенимниң соонда, ол-ла чечектер өрээлимниң ханаларын, соңгаларын, дээвии­рин, мага-бодумну, бүгү өртемчейни шыва апкан. Кажан бо бүгү херек кырында эвес, а мээң иштики делегейимде болуп турарын эскергеш, дыка корткан мен. Муңгаралга алзып, кызыл чечектерден дезер дээш, чада өрү халып бар чорумда, буттарымның адаанда тепкииштер буступ дүжүп эгелээн ышкаш болган. Ынчан чададан кээп дүшкеш, будумну кемдедип алган мен” – деп, хоочун чурукчу сактып чугаалаар. 
Бичии Яеиге эмчизи чуруттунарын сүмелээн. Ол ханаларга, шалага, эт-сепке бажынга кирген бодалдарын чуруп, чазыгып эгелээн. Уруунуң чуруттунар сонуургалын авазы деткивейн, ооң чуруктарын ора соп, будуктарын үндүр октап, дерзиизи-биле кезедир эттеп турган. Яеи авазының күзелинге чөрүштүр Киотскиниң уран чүүл школазынче кирип алгаш, үндезин япон уран чурулгага өөренип эгелээн. 
1957 чылда Яеи Кусама Америкаже көжерин шиитпирлеп алган. Авазы ол ынчан уруунуң арнынче миллион йенни шывадапкаш: “Моон соңгаар мээң бажыңымның эргинин арта баспас сен” дээнин ол амдыгаа дээр сактып чоруур. Америкада Яеиниң таныш-көрүжү-даа чок, англи дылды база эки билбес турган. Ынчалза-даа ол ынак херээн боттандырар күзели-биле, үр-даа боданмайн, көже берген. 
АКШ-ка ооң ажыл-чорудулгазы чүгле чурулга-биле кызыгаарлаттынмаан. Чурукчу пөстен скульптураларны чогаадып, инсталляцияларны (амгы үениң уран чүүлүнүң хевири) тудуп, бажың иштиниң эт-севин, идик-хепти борбак хевирлиг хээлер-биле каастап, бодунуң дугайында кыска кинону база тырттырган. Эң аар өртектиг “Белый № 28” деп ажылын Яеи Кусама Нью-Йоркка чурттап турган үезинде чураан.
1973 чылда кадыкшы­лының байдалының аайы-биле ол төрээн чуртунче эглир ужурга таварышкан. Чеден чылдарның Япония­зы ооң тускай ажылдарын хүлээп алырынга белен эвес болган. Ынчалза-даа ооң онзагай кылдыр бижээн шүлүктерин, романнарын чаңгыс чер-чурттуглары деткээн. Хоочун чурукчунуң бир романы алдарлыг литературлуг шаңналга төлептиг болганы аңаа улуг чедиишкин. 
Сөөлгү 38 чылда ол психиктиг аарыглар эмнелгезиниң чоогунда студиязында чурттавышаан, ажылдап турар. Хоочун чурукчунуң кадыкшылы эмчилерниң доктаамал хайгааралында. Бо чылдар дургузунда ол 600 хире скульптураларны чогаадып, инсталляцияларны тудуп, 1000 ажыг чуруктарны чуруп, 13 проза болгаш шүлүктер номнарын бижээн. Делегейниң билдингир галереялары ооң ажылдарын делгеп турар. 
Амгы үеде 87 харлыг Яеи Кусама идепкейлиг ажылдавышаан хевээр. Удавас ол уран чүүл албан-ажылга депшилгезиниң 65 чыл юбилейин эрттирерин планнап турар. “Ынак ажылым чокта чуртталга меңээ солун эвес. Хөйнүң сонуургалын оттуруп турар уран чүүлүмнүң ажылдарының катаптаттынмас хевирлери мээң медерелим солуудаар аарыым­дан үнүп турар” – деп, хоочун чурукчу чугаалаар.
Чурукчулар чок болган соонда, оларның ажылдарының өртек-үнези хенертен оранчок кылдыр өзе бээр болгай. А Яеи Кусаманың ажылдары, дириг турда-ла, делегейде эң аар өртектиг кылдыр санаттырып турары кайгамчык. 
Шончалай Ховалыг 
интернеттен белеткээн.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.