Эрткен чүс чылдың 20-30 чылдарында-ла тыва араттар театр уран чүүлүн сонуургап эгелээн. Ол дугайында тыва чечен чогаалдың төөгүзүнде кончуг таптыг бижип каан. Уран чүүл бөлгүмнериниң киржикчилери бир аалга чыглып алгаш, сүмелешкеш, импровизация аргазы-биле шии ойнаар турган. Ол дээрге-ле кайда-даа бижиттинмээн төөгүнү аас-биле удур чогаадып ойнаар дээни ол. Шак-ла ынчаар Виктор Көк-оолдуң удуртулгазы-биле салдынган «Хам-оолдан» үндезинин ап тургустунган Тываның Виктор Көк-оол аттыг национал хөгжүм-шии театры 91-ги чогаадыкчы сезонун сентябрь 25-те байырлыг байдалга ажыткан.
Хемчег сактыышкын минутазы-биле эгелээн. Тыва культура улуг чидиригге таваржып, сураглыг кижилерин оскунган: Тываның уран чүүлүнге балаттынмас истерин арттырып каан Валентина Оскал-оол болгаш Владимир Серен-биле байырлашкан.
Тываның культура сайыды Виктор Чигжит чогаадыкчы коллективке болгаш ооң шынчы көрүкчүлеринге байырын чедирип, «Сырын-хаттың тоожузу» деп хөгжүмнүг шииниң чаалап эккелгени Россияның национал театрлар Президентизиниң «Алдын маска» шаңналын байырлыг байдалга тыпсып, удавас ону Никита Михалковтуң сценазы манап турарын чарлаан. База бир онзагай болуушкун – театрның үежизи, Тываның улустуң башкызы Эртине Деспижековна Ондарны хүндүлүг аалчы кылдыр чалап, изиг адыш часкаашкыннары-биле таныштырганы.
Мюзиклди тургузарынга үлүг-хуузун киирип, бедик шаңналче киир ажылдааннарга Өөрүп четтириишкин бижиктерин тывыскан. Либреттонуң автору Вилория Шожукпан, композитор Урана Хомушку, режиссёрнуң консультантызы Леонид Каң-оол, хормейстер болгаш уран очулганың автору Дуяна Монгуш, костюм чурукчузу Маңнай Хомушку, тыва дылдан орус дылче либретто очулдурукчузу Елена Ондарга көрүкчүлер адыш часкап, четтиргенин илереткен.
«Чаңгы Ынакшыл» деп чаа шии немешкен чымыштыг чогаадыкчы чаа сезонну «Алдын маска» эдилекчизи «Сырын-хаттың тоожузу» уламчылаан. Өңгүр, чараш, шимчээшкиннер-биле байлак, сагыш-сеткилди доюлдурар уян ырларлыг, «довук дег ак даг дег караны базар» деп сюжеттиг тыва мюзиклди чүгле тывалар эвес, сцена кырында деңге чоруп турар очулга-биле өске омактыг көрүкчүлер чаңгыс тыныш-биле көрүп, диңмиттиг адыш часкаашкыннары-биле кужуру ханганын илереткен.
Көжеге ажыттынган, көрүкчүлерин сагынган сцена-даа амыраан. 91-ги чогаадыкчы сезон дүжүткүр-ле болзунам.
/ Надежда КУУЛАР.
Авторнуң тырттырган чуруктары.
“Шын” №38 2026 чылдың октябрь 1
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/channel_shyn