Тываның Баштыңының Дээди Хуралга айыткалынга республиканың кожууннарындан чазак-чагырга төлээлери база келген. Бии-Хем кожууннуң чагырга даргазы Алдай-Мерген Ховалыг аңаа хамаарыштыр бодунуң үзел-бодалын илереткен: “Республикавыстың эрткен чылгы чедиишкиннери бар. Ылаңгыя Улуг Тиилелгениң 80 чылы болгаш Ада-чурттуң камгалакчыларының чылында тускай шериг операциязында киржип турар дайынчыларывыстың, аңаа бажын салган оолдарывыстың ада-иезинге, кады төрээннеринге, кады чурттаан эштеринге, ниитизи-биле өг-бүлезиниң кежигүннеринге болгу дег магадылалдарны канчаар кылып чорудуп турарын, ооң сан-түңүн чугаалады. Ону эки деп үнелеп тур мен.
Республикада тудуг адырының сайзырап турары эки-дир. 70 ажыг хөй аал чурттаар бажыңнарны туткаш, ажыглалче кииргенин Тываның Баштыңы чугаалады. Бо чылын немей 52 хөй аал чурттаар бажыңнарны ажыглалче киирер деп турары өөрүнчүг-дүр.
Моол–Тыва аразында “Хандагайты” эрттирилге пунктузу чурттар аразында харылзажылга чери апаар дээрзин база чугаалады. Бо чылдың төнчүзүнде эрттирилге пунктузу хөй талалыг апаарга, шупту чурттар аравыста харылзажып эгелээр бис.
Август айның төнчүзүнде республикавыска болуп эртер IV делегей чергелиг шуулганга хамаарыштыр Тываның Баштыңы дендии эки чүүлдерни чугаалады. Бии-Хем кожуун таптыг-ла Тываже кирип кээрге-ле, эжик аксында турар бис. Кожуунувуста ажылчын бөлүктү тургускаш, кылып чорудар хемчеглерни база белеткеп алган бис. Бир дугаарында, 100 дугаар километрде Шивилиг кырында арт, кожуунче кирер адрес дээш шуптузун чылый бээрге-ле чаартып эгелээр бис. Кызылга чедир орук дургаар 95 км черде бистиң кожуунувуста турар сарыг шажынчы субурганнар, мани хүртүзү дээн ышкаш атрибуттарны чаартыр бис. Ынчангаш бүгү-делегейниң IV сарыг шажын шуулганын сонуургап, ооң база бир улуг киржикчилери бис деп чүүлдү бодап турар бис”.
Чазак Даргазының айыткалын ол ниитизи-биле эки деп үнелээн. “Мээң коллегаларым, кожуун даргалары, пункт бүрүзүн шын күүседир болзувусса, 2026 чыл база дендии чедиишкинниг болур”– деп, Алдай-Мерген Ховалыг түңнээн.
Буян ООРЖАКТЫҢ тырттырган чуруу.
"Шын" №4 2026 чылдың февраль 5