Байкал хөлдүң нерпаларының дугайында чон аразында тарап турар дамчыыр чугааларны Иркутск экологтары буруу шаап, оларның хөлге ажык-дузазының дугайында тайылбырны берген. Регионнуң эртем-шинчилел институттарының специалистери «Байкал хөл» фондузу-биле кады дараазында 5 айтырыгга тодаргай харыыны берген:
1. Нерпаны чүгле Байкалдың ылгавыр демдээ кылдыр санавас херек. Шынында олар бүдүн экосистеманың эң бажында турар эң улуг хыдыкчы амытаннар болур. Суг амытаннарының бот-боттарын тудуп чиир «илчирбезиниң» хааны болбушаан, кадык экосистеманы олар тудуп турар.
2. Нерпа бар болза-ла, хөлдүң байдалы эки деп санаары шын эвес. Экологтарның санап турары-биле алырга, хөлдүң өскерлиишкиннери дораан эвес, а чоорту болур. Ынчангаш элээн үр хайгаарап, шинчилээр апаар.
3. Нерпа кандыг-даа байдалга дораан чаңчыга бээр амытан эвес-тир. Ол сугнуң хириге бергенин, чиир чеминиң өскерли бергенин дораан билип каар болгаш баксырай бээр.
4. Шинчилел ажылдары чорудар дээш, эртемденнер нерпаларны үргүлчү тудуп ап турар деп чугаа база шын эвес. Амгы үениң сайзыраңгай аргаларынга чурукка, видеога тырттырып тургаш хайгаараары, истерин шинчилээри болгаш камералар дузазы-биле шинчилел чорудары хамааржыр. Техниктиг дериг-херекселдер ачызында оларны үргүлчү тудуп ап, хөлден уштуп, хилинчектээр ажылдар читкен.
5. Нерпаны шинчилээри дээрге-ле чүгле ол дириг амытанның чаңгыс бодун өөренип көөрү эвес бооп турар. Ону дамчыштыр хөл суунуң шынарын, балыктарның кайы хире өзүп-көвүдеп турарын болгаш климаттың салдарын шинчилеп турар.
Нерпа – Байкал хөлде турумчуп чурттаан, Россияның Кызыл дептеринче киир бижиттинген чаңгыс борбак сүт чемиштиглер аймаа. Ооң тывылган ук-төөгүзү эртемденнерге ам-даа тывызык бооп артпышаан. Амгы үеде оларда эдержилге сезону чоруп турар. Баштайгы чаш нерпалар март төнчүзүнде көстүп эгелээр.
/ Интернет четкизинден Идегел МОНГУШ белеткээн.
Чурукту ГигаЧатка чуруткан.
“Шын” №11 2026 чылдың март 26