Таптыг-ла бир чыл бурунгаар бок сөөртүлгези дээш «Россети Сибирь Тываэнерго» акционерлиг ниитилелдиң чаңгыс аай квитанциязы-биле төлээр системаже кирген бис. Дыка хөй кижилер ону албан төлээр деп хүлээп турза-даа, чаартылгага таарзынмайн шаг бооп турду. Шынап-ла, чамдык улуска электри өртээ-биле бок сөөртүлгезин чаңгыс квитанция-биле төлээри эпчок, таарымча чок байдалды тургузуп-даа турган болза, бок дээш каяа, кандыг квитанция-биле төлээри ындыг-ла кончуг чугула эвес дээрзин билири чугула. Чүге дээрге Россияның девискээринде чурттап чоруур хамааты бүрүзү бок сөөртүлгези дээш төлээр хүлээлгелиг дээрзин утпаза чогуур.
Чоннуң күзээни дег бок сөөртүлгези дээш төлевир системазында өскерлиишкиннер болган дээрзин апрель 29-та Кызыл хоорайда Туризм бажыңынга болуп эрткен парлалга конференциязынга ТР-ниң Транспорт хандырылгазы болгаш төлевилел регионалдыг операторнуң директору Юрий Токмашев дыңнатты.
Дыңнадыгның кол-ла утказы – 2026 чылдың май 1-ден эгелеп бок сөөртүлгези дээш «Россети Сибирь Тываэнерго» акционерлиг ниитилелдиң чаңгыс аай квитанциязы-биле эвес, а ТР-ниң Транспорт хандырылгазы болгаш төлевилел регионалдыг операторунга төлээр.
«Бок сөөртүлгези дээш төлевирни май 1-ден тура регионалдыг оператор хүлээп эгелей бээр. Бок үндүр сөөрткени дээш төлевир квитанцияларын бажыңнарга бистиң организацияның ажылдакчылары чедирип эгелээр. Чаа системаже киреривиске, баштайгы айларында чедер-четпестер черле тургустунуп келир дээрзи билдингир, ынчангаш республиканың чурттакчы чонун бистиң-биле дорт харылзажып, кады ажылдаарынче кыйгырып тур бис. Билдинмес чүүлдерни бистиң «изиг шугумувусче» 8(39422)5-39-10 долгап айтырары чугула. Тайылбыр ажылдарын удаа-дараа чорудар бис. Май 10 соонда бок сөөртүлгези дээш квитанциялар бажыңнарга чеде бээр дээрзин чонга сагындырып тур бис. Организацияда абонент килдизи ажыттынган. Офис амдыызында чүгле найысылалда. Удавас кожууннар төптеринге база салбырларывыс ажыттынар. Ол офистерге баргаш, чиигелде справказын бижиттирип азы эде санаашкынны кылдырып, сан-түңнү шүүштүрүп болур» – деп, Юрий Токмашев тайылбырлады.
Бок сөөртүлгезинге хамаарыштыр көвей айтырыглар кирип турар. Контейнерлер болгаш бункерлерже хүл, өдек, кургаг ыяштар будуктары, тудуг материалдарының артынчылары дээш холуштур киир октаптар. Шак ындыг бокту киир октап кааптарга, техника үрелип эгелээр. Бир болза бункер-даа, контейнер-даа чок черге богун чыый төп кааптар таварылгалар хөй дээрзин база демдегледи. Коммуналдыг кадыг бок октаар контейнер азы бункер чок таварылгада регионалдыг операторнуң ол бокту аштаар хүлээлгези чок дээрзин сагындыраал.
Парлалга конференциязының үезинде экология дээш сагыш аарып чоруур хамаатылар болгаш волонтержу хөй-нииити организацияларының удуртукчулары, төлээлери бокка хамаарышкан айтырыгларны салып, саналдарны киирген.
Бүгү-россияның «Экосистема» шимчээшкининиң регионалдыг салбырының кежигүннери төрээн черивистиң бойдузунга хумагалыг болурун, каяа-даа чорааш, бокталдырбазын сагындыргаш, бокту шынарының аайы-биле аңгылап өөренириниң дугайында чугаалаан. Кижи бүрүзү бодунуң богун душкан черге октавайн, бок октаарынга баш удур белеткээн черлерже чедирип турар болза, төрээн черивис арыг болуру чугаажок.
«Арга-арыг дээш бис» деп Россия чергелиг төлевилелди боттандырдывыс. Ийи неделя дургузунда субботниктерни организастап, ооң-биле чергелештир экологияга хамаарышкан лекцияларны өөредилге черлеринге эрттирип турдувус. Хемчегге Тываның шупту волонтержу хөй-ниитижи организациялары киришкен» – деп, Бүгү-россияның «экосистема» шимчээшкининиң регионалдыг салбырының даргазы Батый Тамдын-оол чугаалады.
Оон ыңай «Буянныг чүректер» шимчээшкининиң төлээлери батарейкалар дугайында айтырыгны көдүрген. Олар сөөлгү ийи чылда өөредилге черлерин кезип, батарейкалар чыыр акцияларны чаңгыс эвес удаа организастап турар.
«Школаларда болгаш өөредилге черлеринде батарейкалар чыыр саваларны тургускан. Амгы үеде складывыс дола берген. Бистиң регионда батарейкалар дужаар чер чок. Ындыг пункт бо чоокта чүгле Красноярск крайда бар. Ынаар чедиреринге база эвээш эвес үе-шак, акша-төгерик херек болур. Бо айтырыг чаңгыс эвес чыл дургузунда шиитпирлеттинмейн турар. Айыылдыг деп санаттынып турар бокту канчаар узуткаарыл? Чыглы берген батарейкалар айтырыын шиитпирлээринге дуза кадып болур силер бе?» – деп, «Буянныг чүректерниң» төлээзи айтырды.
«Бо айтырыг дээрге чүгле бистиң регионда эвес, а бүгү чуртта шиитпирлеттинмейн турар айтырыг-дыр. Бүгү Россияның девискээринде айыылдыг бок шыгжаар чүгле ийи полигон бар. Бирээзи Томск хоорайда, өскези Москва облазында. Батарейкаларны чыып, ол ажылды организастап турарыңар дээш четтирдивис. Батарейкалардан аңгыда, өске айыылдыг богувус база бар. Чижээлээрге, дугуйлар, ртутьтуг лампалар-дыр. Оларның кайызы-даа контейнерлер болгаш бункерлерже кирбес ужурлуг. Ынчалза-даа чон ол бүгүнү билбес болганындан доозазын коммуналдыг кадыг бок октаар контейнерлер болгаш бункерлерже октап турар дээрзин көрүп тур бис. Дугуйларны чурттакчы чон боду узуткаар ужурлуг. Бистиң девискээривисте айыылдыг бок дужаар пунктулар чок болганы-биле чон ону контейнерлерже октап турар. Контейнерлер болгаш бункерлерже октавас ужурлуг чүүлдерни чонга тайылбырлап чедирери чугула. 2028 чылда Тывага бокту болбаазыраткаш, катап ажыглаар кылдыр бүдүрүлге заводу ажыдары планда көрдүнген. Аңаа чедир чон бокту ылгап өөренир болза эки. Чүге дээрге контейнерни айыылдыг бок-биле долдуруп каарга, чолаачы келгеш, чүдүрүп алгаш чоруткаш, заводче дужааптарга, заводтуң чаа дериг-херексели ол-ла дораан үрелир. Ажыл туруптар. Ынчангаш бункерлер болгаш контейнерлерже коммуналдыг кадыг бокка хамаарышпас айыылдыг бок октавазы чугула. Ниити боктуң 50 хуузун катап ажыглалче, а артыын узуткаар ужурлуг бис. Ол сан-чурагайны чедип алырывыс чугула. Ынчангаш бо үеде бокту шын ылгап өөренири чугула. Бо айтырыгны бөгүн эвес, а «дүүн-не» шиитпирлээр ужурлуг турган бис» – деп, Юрий Такмашев харыылады.
Бокту канчаар аңгылаарыл? Кайнаар октаарыл?
Бирээде, контейнерлерже, бункерлерже ККО (коммуналдыг кадыг бок) кирер ужурлуг. ККО деп чүү чүвел?
ККО – коммуналдыг кадыг бок. Ол дээрге кижиниң хүн бүрүде амыдыралының үезинде тыптып келир бок-тур. Ынаар чүлер кирип турарыл?
Чуртталга бажыңнарының боктары (аъш-чем артынчызы, савалар, саазыннар, пластик, шил, идик-хеп); эргижирээн эт-сеп, техника; бүдүрүлгелерден болгаш организациялардан үнген бок.
ККО-га хамаарышпас чүүлдерни бок октаар контейнер болгаш бункерлерже октап болбас!
Ол дээрге: тууйбу, манза, соңга шили дээн ышкаш тудуг артынчылары; батарейкалар, лампалар, ртутьтуг термометрлер дээн ышкаш айыылдыг бок; мал өдээ, хүл, ыяштар болгаш каттар будуктары, хөрзүн, довурак дээш херим иштиниң богу.
ККО-га хамаарышпас бокту регионалдыг операторнуң график ёзугаар бок сөөртүр машиназы сөөртпес. Чагыг ёзугаар аңгы сөөртүп төгер ачы-дуза машиназы бар дээрзин сагындыраал.
Диспетчерлер:
8(39422)5-39-10
МАХ-че смс чорудар
дугаар: 8-983-590-25-00
ТР-ниң Транспорт хандырылгазы болгаш төлевилел регионалдыг операторунуң сайтызынче дараазында адресче баскаш, бок сөөртүлгезиниң дугайында чагыгларны киирип азы өске-даа ажыктыг медээлерни номчуп болур: https://tsp17.ru/contacts
Айдың ОНДАР.
Буян ООРЖАКТЫҢ тырттырган чуруктары.
“Шын” №17 2026 чылдың май 7
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар max.ru/join/egenQ...