Май 25-30 хүннеринде Тыва үндезин культура төвүнге Донгак Окаанчык аттыг V республика чергелиг мөөрейниң байырлыг ажыдыышкыны болган.
Чылдың эртип турар биче хевирниң ыяштан дүрзүлер чазаар мөөрейни бо чылын сураглыг ус-шевер Донгак Окаанчыктың 130 чылынга тураскаадып, “Россияның культура фондузунуң” грант деткимчези-биле “Өг-бүле үнелелдери болгаш культура инфраструктуразы” федералдыг программаның “Өг-бүле” национал төлевилелиниң иштинге эрттирген.
Мөөрейге 16 кижи киришкен. Олар беш хүн дургузунда кижи бүрүзүнге үлеп бергени дөмей хемчээлдиг – 40 сантиметр пөш токпаандан боттарының чогаадыкчы ажылын сиилбип үндүрген. Республикада ат-сураа билдингир ус-шевер чазаныкчылар болгаш чаа эгелеп чоруур аныяк мастерлерниң ажылын профессионал жюри: культурология эртемнериниң доктору Айлана Күжүгет, Тываның улустуң мастери Марат Дамдын, ТР-ниң культуразының алдарлыг ажылдакчызы Александр Ойдуп үнелеп көргеш, дараазында түңнелдерни үндүрген:
Мөөрейниң Гран-при шаңналын Арбак Хомушкунуң “Буга” деп ажылы чаалап алган. Мастер 50 муң рубльди шаңналга алган.
2-ги черни мастер Александр Ооржактың “Элчиген кулактыг хаан” деп ажылы алган. 3-кү черниң шаңналынга “Дарган ажыл салгал дамчыыр” деп Бадый Ондарның скульптуразы төлептиг болган.
“Чаңчылчаан амыдырал” номинацияга «Кырган-авазының дузалакчызы» деп аттыг скульптураны сиилбип кылган – Меңгилең Монгуш, “Өг-бүле” номинацияга Серен Донгактың «Ачазының чөленгиижи» деп ажылы, Отчутай Отсурнуң «Чүгүрүк аскыр» скульптуразы “Национал оюннар” номинацияның шаңналын алган. “Фольклор” номинациязынга хөйге билдингир фотограф Василий Балчый-оолдуң «Каң-кыс» скульптуразы шаңналче кирген. Мастер Рафаэль Салчактың «Оюн оя, чириин чире» деп ажылы “Чаартыкчы чорук дээш” деп номинацияның шаңналын алган.
Арткан киржикчилерге дипломнар болгаш 5 муң рубльдиң сертификаттарын тус-тузунда тывыскан.
“Бо мөөрейге бир дугаар киришкеш, кончуг ажыктыг арга-дуржулганы алдым. Ооң мурнунда мындыг улуг ажыл кылып көрбээн мен. Бодум чурук башкызы болуп ажылдап чоруур-даа болзумза, чонар-даштан, ыяштан бичии суй белектер сиилбип кылып чоруур мен. Колдуунда тыва национал эт-сеп, мал-маган, ылаңгыя аъттар чуруп, сиилбип кылырынга ынак мен. Бо мөөрейге чарышка тиилээн аът биле ооң ээзин ыяштан чазааш, арай-ла ажылым төндүр кылып четтикпейн бардым. Чылдың киржип турар мөөрей киржикчилери херекселдерин четчелеп алган келир чорду. Оларның дуржулгазын көргеш, келир чылын база киржир деп бодап алдым” – деп, аныяк мастер Руслан Делгер-оол чугаалады.
Мөөрейниң 2-ги чергениң шаңналынга төлептиг болган Сүт-Хөлдүң Кара-Чыраа суурундан келген мастер Александр Ооржак мөөрейге ийи дугаар киржип турар: “2017 чылда шак мындыг мөөрейге киришкеш, бирги черни ээлээн мен. Бо удаада, 7 чыл эрткенде, ийи дугаар киржип келдим. Ыяштан сиилбип кылыр ажылымны баш бурунгаар-ла бодап алган турдум. Чогум бо мөөрейге киржирге, берге чүве чок” – деп, ол чугаалаан. Ооң кылган “Элчиген кулактыг хаан” деп ажылы жюриниң бедик үнелелин алган.
Чөөн-Хемчиктен Меңгилең Монгуш тыва чоннуң шаандан тура кылып чораан чаңчылчаан ажыл-амыдыралын көргүзери-биле, тараа соктап турар авашкыларны ыяштан сиилбип кылган. “Чүге мындыг теманы шилип алган дээрге, чажымдан тура тараа соктап өскен болгаш, тарааны тарыыры, ажаап алгаш, хооруп, соктап чииринге чедир канчаар белеткээрин шуптузун ажы-төлге, өзүп олурар салгалга дамчыдып бээр сорулгалыг мен. Ынчангаш бо ажылды кылдым” — деп, ол чугаалаан.
Мөөрей киржикчилериниң ажылдары шуптузу бот-боттарынга дөмейлешпес, ханы утка сиңген, келир салгалдарга өөредиглиг болуп турарын жюри кежигүннери үнелээн.
Карина МОНГУШ.
Медээни болгаш чуруктарны Тыва үндезин культура төвүнден алган.
“Шын” №21 2026 чылдың июнь 4
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар: max.ru/join/egenQ...