| Мээң авам |
Ава кижи амыдыралдың дөзү, өгнүң баганазы дижир болгай. Ол-даа шын боор. Бистиң ававыс амыдыралдың бергелерин ажып эртип чорааш, оолдарынга дөмей-ле ынак болуп, олары дээш амдыгаа чедир сагыш човап чоруур. Иеден төрээ-ле дөрт алышкы бис. Ававыс биске шуптувуска делегейде бар-ла эки чүүлдү сөңнеп, төлептиг кижилер кылдыр кижизидип өстүрер дээш, канчаар-даа аажок кыскан. Энерел сеткилин, деткимчезин көргүзүп чорааш, бисти сагыш човангыр, харыысалгалыг кижилер кылдыр кижизидип өстүрген.
Бичиивисте авамның эңдере хендирлер уштуп салып алган аргыттынып олурарын дүүн чаа дег сактыр-дыр мен. Авамның аргаан чылыг уктарын, хол-хаптарын болгаш өске-даа хептерин кедип, моюн-ораарын шарыттынып өзүп келген бис. Хеп бүрүзү-ле бир тускай, кижи бүрүзүнге кончуг тааржыр кылдыр угулзалап, чараштап тургаш аргыыр кижи.
Чеже-даа улгадып келген болзумза, авамны амдыгаа чедир идеал кылдыр көөр-дүр мен. Ооң уламындан авамны хүндүлээрим дам-на күштелип чоруур. Шиитпирлээри берге, нарын айтырыглар тургустунуп келирге, авам кезээде чагыг-сөзүн бээр кижи. Мээң сагыш-сеткилимни дыңнап, билип, тургустунуп келген байдалдың эки-багай талаларын сайгарып тургаш, шын орукче үнүп келир кылдыр бодандырыптар.
Бодум ада апаргаш, авамның мени амыдыралга ажыктыг хөй-ле чүүлдерге өөредип каанын эскерген мен. “Шынчы, ажылгыр-кежээ, өскелерни хүндүлеп билир кижи кажан-даа, каяа-даа кижилерниң бүзүрелин, хүндүткелин чаалап алыр, чайгаар-ла ажыл-ижи чогунгур-бүдүнгүр болур” – деп, авам чагыыр. “Ажылдың мурнунда – хүндү, чалгааның мурнунда – кочу”, “Эртемниг кижи эртине даш дег үнелиг” деп биске чугаалап, эртем-билиглиг, ажыл-агыйжы кижилер болурунче чүглеп каан. Уйнуктары аалдап чеде бээрге, чүден артык өөрүүр, шуптузун оглум, кызым деп эргеледир, олары-биле ажаанзырааш туруптар.
Школага-даа, харагалзал болгаш ажаал-тежээл черинге-даа ажылдааш, ажы-төлдүң ынакшыл долган бүдүн-бүрүн өг-бүлеге өзери кончуг чугула дээрзин билдим. Бис шупту оолдар-даа болзувусса, аажы-чаңнарывыс, сонуургалдарывыс аңгы. Ынчалза-даа ававыс кижи бүрүзү-биле канчаар эптиг чугаалажырын билир. Ындыг болуру ада-ие бүрүзүнге херек деп санаар мен. Ол база кижи бүрүзүнге турбас шынар деп эскердим. Ук адырларга ажылдааш, ада-иениң болгаш ажы-төлүнүң аразында билишпейн баар таварылгаларның хөйүн, кижизидилге ажылын чорудары ындыг-ла амыр эвес, а харын-даа нарын ажыл дээрзин көрдүм.
Ол ышкаш авам биле ачам ада-ие улус кандыг болурун, боттарының амыдыралы-биле чижек кылдыр көргүскен.
Ынчангаш кел чыдар Бүгү-делегейниң херээженнер хүнү-биле авамга быжыг кадыкшылды, аас-кежикти, ажыл-ижинге ам-даа чедиишкиннерни күзээр-дир мен. Ава кижи дээрге-ле мөңге ынакшылдың, шыдамык чоруктуң, мерген угаанның үлегер-чижээ-дир. Мени кезээде деткип, сагыш човап чорууруңарга, бут кырынга тургузуп кааныңарга өөрүп четтирдим, авай.
Байлак ОПАЙ-ООЛ.
Чурукту өг-бүле архивинден алган.
“Шын” №8 2026 чылдың март 5
