Александра Дансю- рюн — РФ-тиң өөредилгезиниң хүндүлүг ажылдакчызы, Кызылдың 9 дугаар школа-гимназиязының дээди чергениң эге класс башкызы. Ооң ниити ажыл стажы 47, ооң иштинде 44 чылын башкы ажылынга, 35 чыл иштинде эге класс башкызы болуп, гимназияның тургустунганындан бээр үзүк чок ажылдап келген. Барып-барып бады келген, бажы бедик Бай-Тайганың кызы, хүндүлүг башкы Александра Очуровна бодунуң юбилейин бо хүннерде демдеглеп турар.
Башкы ынча хөй чылдар иштинде ажылдап келген болгаш ооң арга-дуржулгазы байлак, ниити эртем-билии делгем, негелделиг, уругларның онзагай ынакшылын база ада-иелерниң хүндүткелин чаалап алганы дээрге башкының ажылынга улуг сонуургалдыын көргүзүп турарын айытса чугула. Ооң эрттирип турар кичээлдери шынар талазы-биле бедик, эге школага башкылаашкынның метод-аргаларын болгаш өөредилгениң амгы чаа технологияларын база башкылаашкынның янзы-бүрү аргаларын ажыглап билирин демдеглевес аргажок. Уругларның кичээл үезинде бот-тускайлаң тывынгыр-сагынгыр чоруун оттуруп, боттары өөренип турар чүүлүн эки сайгарып, анализтеп билир кылдыр аразында маргыжып, боттарының бодалдарын илередиптер арганы уругларга билиндирип өөредири чугула. Уругларның өөренген билиин шиңгээдип алыр бир эки арга – онаалгаларын шын кылыптары. Ол өөреникчиниң эки көргүзүү болур.
Александра Очуровнаның өөреникчилери школаның, хоорайның база республиканың мөөрейлеринге, эртем-практиктиг конференцияларынга киржип, шаңналдыг черлерни удаа-дараа ап келгеннер. Чижээ, Буян Биче-оол – 2021 чылда Бүгү-россияның орус дыл олимпиадазының тиилекчизи, Надя Кара-Сал 2022 чылда орус дылды эки билири дээш, 1-ги черни, Сайдана Ховалыг – 2023 чылда орус дылдың дистанционнуг олимпиадазынга 1-ги черни, Алтма Монгуш 2024 чылда орус дылды эки билири дээш, 1-ги черни алганы дээрге башкының кызымак ажылының түңнели болур.
Александра Очуровна чүгле башкылаашкын ажылы-биле кызыгаарланмас, бодунуң байлак арга-дуржулгазын аныяк башкыларга дамчыдып, хөй-ниити ажылынга база идепкейлиг киржип чоруур. Чижээ, «Вы прекрасны, женщины Кызыла-2021» хоорай мөөрейиниң 1-ги чадазының лауреадынга төлептиг болган, 2022 чылда Частың болгаш күш-ажылдың байырлалынга тураскааткан күш-ажылчы коллективтер аразынга ыры мөөрейинге Гран-при шаңналын, «РФ-тиң тергиин башкызы – 2008” мөөрейниң тиилекчизи. Ол ышкаш ТР-ниң Чазак Баштыңының, ТР-ниң Дээди Хуралының болгаш хоорайның өөредилге эргелелиниң хүндүлел бижиктериниң болгаш “РФ-тиң өөредилгезиниң хүндүлүг ажылдакчызы” бедик аттың эдилекчизи.
Хоочун башкы оолдуң, кыстың эргим ынак авазы болгаш хөй санныг уйнуктарының энерелдиг кырган-авазы. Уруу Аяна Давааевна, күдээзи Буян Александрович Москвада ажылдап, чурттап чоруурлар, олар 3 ажы-төлдүг. Улуг уруу Дяна, күдээзи Вячеслав Санкт-Петербургтуң эмчиниң шериг академиязының доозукчулары, оларның оолдары Батый, Белеккей Москваның 183 дугаар школазында эки өөренип турарлар. Оглу Буян Дансюрюн, керни Сэндэма, олар Ринчин, Даваа деп оолдарлыг база Ханда деп чаптанчыг кыстыг.
Уругларының адазы Даваа Хертекович Дансюрюн база башкы чораан, ынчалза-даа ооң бо чырык өртемчейден эрте чоруй барганы харааданчыг. Амыдыралдың хоойлузундан эртер арга чок, ынчалза-даа амыдырал уламчылап турар. Александра Очуровна ажы-төлдү эртем-билигге чедирип, чонунуң аразында төлептиг чурттап, ажылдап чоруур башкы.
/ Раиса ОНДАР, Тываның улустуң башкызы, РФ-тиң Журналистер эвилелиниң кежигүнү.
Чурукту авторнуң архивинден алган.
“Шын” №1 2026 чылдың январь 15