Бот-тывынгыр композитор Самбың-оол Суваң бичиизинден-не хөгжүмге хандыкшылдыг болгаш, элээди оол шаанда-ла бызаанчыга боду чайгаар-ла ойнаар апарган. Чаа-Хөл ортумак школазынга өөренип тургаш, балалайка, домбрага ойнап өөренип алган. Школаны дооскаш, Кызылдың башкы институдунуң филология факультединче өөренип кирген. Хөгжүмге хандыкшылдыг болгаш, хөгжүм бөлгүмүнүң кичээлдеринге нота билиглерин шиңгээдип ап, хылдыг хөгжүм херекселдеринге болгаш баянга нота ёзугаар ойнаар апарган.
Институтту 1961 чылда дооскаш, Чаа-Хөл кожууннуң Үрбүн чеди чыл школазынга, Чаа Чаа-Хөлдүң ортумак школазынга тыва дыл болгаш литература башкылап, ыры болгаш хөгжүм кичээлдерин эрттирип чораан. Самбың-оол Моңгушевич өөреникчилерниң “Аныяк үннер” деп бөлгүмүн организастааш, оларны шүлүктер бижиириниң болгаш хөгжүмнүң эге билиглеринге өөредип турган.
Хоочун башкы, “Россия Федерациязының өөредилгезиниң хүндүлүг ажылдакчызы”, “Тыва Республиканың өөредилгезиниң алдарлыг ажылдакчызы” хүндүлүг аттарның эдилекчизи Самбың-оол Моңгушевич Суваң хөгжүм уран чүүлүнге салым-чаяанныг кижи. Бодунуң бижээн шүлүктеринге болгаш Тываның чогаалчылары Олег Сувакпит, Юрий Кюнзегеш, Буян Ёндан дээш өскелерниң-даа шүлүктеринге ырларны бижээн. Эң ылаңгыя өскен-төрээн чурту Чаа-Хөл кожуунну, ооң ажыл-ишчи кижилерин алгап мактаан ырлары чоннуң ынак ырылары апарган.
Тываның кайгамчыктыг салым-чаяанныг шүлүкчүзү Зоя Намзырайның “Авам дылы” деп шүлүүнге бот-тывынгыр композитор Самбың-оол Суваңның бижээн ырызын “Шынның” номчукчуларынга бараалгаттывыс.
Авам дылы
Сөзү Зоя Намзырайныы. Аялгазы С. Суваңныы.
Түрүк дылды эне кылгаш,
Түмен чонун хаара туткан,
Хая-дашта сиилбиттинген,
Кайы шагда туруп келген,
Тыным ышкаш хайыралыг
Тыва дылым – авам дылы!
Өнер-өнер дылдар-биле
Өөрлежип, демин каткан.
Каяа-даа бол чораанымда,
Амырлажып чолукшуурум,
Тыным ышкаш өртээ турбас
Тыва дылым – авам дылы!
“Шын №2 2025 чылдың январь 22