| МӨҢГҮН-ТАЙГА КОЖУУННУҢ 85 ЧЫЛ ОЮНГА |
2026 чылда Мөңгүн-Тайга кожуун тургустунганындан бээр 85 чыл оюн демдеглеп турар. Кожууннуң тургустунган дугайында төөгүзүн алыр болза, Шой-оол Иргитович Намының болгаш Алексей Ооржакович Очур-оолдуң үндүргени «Мөңгүн-Тайга кожууну: чону база амыдырал-чуртталгазы» деп 2008 чылда үнген номунда бижээни «Мөңгүн-Тайга кожууну эң-не баштай 1941 чылдың март 12-де Тыва Араттың Революстуг Намының Төп Комитединиң «Улуг кожууннарны бичеледир эде организастаар дугайында» № 20 доктаалы-биле тургустунган» деп бижээн.
Кожууннуң С.Ч. Самбуу аттыг төп ном саңының чурт-шинчилел салбырының библиотекары Мөңгүн-Тайга кожууннуң тургустунганындан бээр 85 чыл оюнга база Мөңгүн-Тайга кожууннуң салым-чаяанныг шүлүкчүзү, журнализи Чкалов Сааяевич Мандыынчының 80 харлаанынга тураскааткан «Өгбелерим бурун чурту – өндүр чараш Мөңгүн-Тайгам» деп кожуун чергелиг шүлүк мөөрейин эрттирген.
Мөөрейниң кол сорулга- зы – бодунуң төрээн чериниң төөгүзүнге хүндүткелди оттурары, салым-чаяанныгларны илередири, Тываның болгаш кожууннуң чогаалчыларының Мөңгүн-Тайга дугайында шүлүктерин чон аразынга нептередири.
Мөөрей ийи аңгы бөлүкке болгаш 2 кезекке болуп эрткен. Бирги бөлүк – 12 хардан 17 харга чедир, ийиги бөлүк – 18 хардан өрү шүлүкчүлер. Мөөрейниң негелдези-биле 1-ги кезээнде киржикчилер Мөңгүн-Тайга дугайында тыва чогаалчыларның шүлүүн шээжи-биле күүсеткеннер. Мөөрейниң эгезинде ном саңының идепкейлиг номчукчузу Чондан Норбунуң шүлүү-биле эгелээн. Бирги кезээнге киржикчилер Салчак Молдурганың, Мая Ондарның, Зоя Донгактың, Тереза Донгактың, Лидия Иргиттиң, Айлазия Сааяның Мөңгүн-Тайга дугайында шүлүктерин күүсеткеннер.
2-ги кезээнде Чкалов Сааяевич Мандыычының өөнүң ишти Шевермаа Успун-Дагбыевнаның сактыышкынын болгаш шүлүкчүнүң шүлүктеринге бижээн ырыларны келген киржикчилерге сонуургадып көргүскен. Шүлүкчүнүң «Төрээн черим», «Сагыызынныг үнүжүм», «Оорлаттырган чер», «Каргымның сээң эриинге…», «Бойдузумнуң төлү болгаш», «Амыдырал баганазы» дээш оон-даа өске шүлүктерин күүсеткеннер.
Мөөрейниң шииткекчилеринге Улус өөредилгезиниң тергиини, күш-ажылдың хоочуну Чечекмаа Баазаңовна Демирчаан, Тываның Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү, шүлүкчү Алдын-кыс Коңгар-ооловна Септел, Мөңгүн-Тайга кожууннуң Херээженнер эвилелиниң даргазы Алдын-Ай Алексеевна Сат шыңгыы шииткелди үндүрүп, дараазында түңнелдерни үндүрген.
Бирги бөлүктүң 12 хардан 17 харга чедир киржикчилериниң аразынга 1-ги черни Мугур-Аксы № 2 ортумак школазының 11-ги клазының өөреникчизи Аира Иргит, 2-ги черни Мугур-Аксы № 2 ортумак школазының 8-ки класстың өөреникчизи Чыжыргана Хертек, 3-кү черни Мугур-Аксы № 1 ортумак школазының 6-гы клазының өөреникчизи Нарана Донгак төлептиг болганнар.
Ийиги бөлүктүң 18 хардан өрү киржикчилери 1-ги черни Мугур-Аксы № 1 ортумак школазының башкызы Галина Шой-ооловна Салчак, 2-ги черни шүлүкчү, чогаалчы Мая Салчаковна Ондар, 3-кү черни күш-ажылдың хоочуну Зинаида Успуновна Салчак алганнар. Оларга акша шаңналдары болгаш дипломнарны тывыскан. Арткан киржикчилерге мөөрейге сонуургалдыг киришкени дээш, сертификаттар болгаш чигирзиг белектерни берген.
Мөөрейниң кол шииткекчизи Чечекмаа Баазаңовна киржикчилерге четтиргенин илереткен.
/ Чаяна ХЕРТЕК, библиотекарь.
Чурукту авторнуң архивинден алган.
“Шын” №15 2026 чылдың апрель 23
"Шын" солуннуң МАХ-каналынга каттыжыңар https://max.ru/join/egenQjfuGzdL6mt0tSEaIo13rmlpMRQzzSnZQdqfHFY