Март 20-де ТР-ниң Дээди Хуралының хуралдаар залынга Тыва Республиканың Хөй-ниити палатазының ээлчег чок пленарлыг хуралы болуп эрткен. Аңаа Хөй-ниити хайгаарал комиссиязының 2025 чылда кылып чоруткан ажылының дугайында илеткелди ук комиссияның даргазы Евгений Лицкевич кылган.
Сагындырып каар чүүл – 2008 чылдың июнь 10-да бадылаан «Албадал-биле тудуп хоругдаар черлерде кижилерниң эргелерин хандырып турарының хөй-ниити хыналдазы болгаш албадал-биле тудуп хоругдаар черлерде хамаатыларга деткимче көргүзериниң дугайында» №76-ФХ Федералдыг хоойлуга дүүштүр Тыва Республиканың Хөй-ниити хайгаарал комиссиязы албадал-биле тудуп хоругдаар черлерде (полиция, назы четпээннерни тудар тускай чер, истелге изолятору, эдип-чазаар колония, психиатрия диспансери) хамаатыларның эргелерин кайы хире сагып турарын, хажыдыышкыннарның бар-чогун хынаар. Хоругдал черлеринде хамаатыларның хомудал киирген чагаалары-биле ажылдап, хажыдыышкыннарның шынга дүгжүр-дүүшпезин хынап көргеш, ооң түңнелиниң дугайында Россияның азы регионнуң Кижилерниң эргелерин камгалаар бүрүн эргелиг төлээзинче дыңнатпышаан, дилеглерни киирер. Шииттирген кижиниң бир чурумдан өске чурумче шилчидеринге хамаарыштыр эдип-чазаар колонияларның ажылынга киржип болур. Комиссия бодунуң кылган ажылынга хамаарыштыр чон мурнунга отчёдун бээр. Комиссияның ажылдаар хуусаа- зы – 3 чыл.
Болган хуралга илеткелчи республика девискээринде 13 албан чери: ИХЯ-ның 6 объектизи – хоойлуга удур чурум үрээн улусту түр када тудар тускайлаан черлери, 5 эдип-чазаар колониялар, Кадык камгалал яамызынга хамааржыр 2 психиатрия диспансеринге эрткен чылда чедип, хыналданы чорутканын дыңнаткан.
Ниитизи-биле эрткен чылда комиссия 29 үнүүшкүннү кылган. Кол-ла угланыышкынны хамаатыларның ол черлерде чуртталга байдалының база чип турар чеминиң шынарынче, санитарлыг байдалы нормага дүүшкен турарынче, хамааты эргелериниң хажыдыышкынын болдурбазынче угландырган болгаш хомудалдыг кирген чагааларны сайгарып көргеш, харыысалгалыг чогуур черлер, эрге-чагырга органнары-биле кады демниг ажылдажылганы уламчылаары.
Ол 13 албан чериниң 8-и Кызыл хоорайда, 6-зы кожууннарда: Шагаан-Арыгда — 2, Чадаанада — 1, Ак-Довуракта — 1, Бай-Хаакта — 1, Доора-Хем- де — 1.
Хөй-ниитижи ажыл болганы-биле комиссия кежигүннери төлевир чокка, халас ажылдаар. Ылаңгыя кожууннарже үнүүшкүннер кылырда, кывар-чаар чүүлче чарыгдалды боттарының карманындан үндүрүп турарын илеткелчи демдеглээн. ТР-ниң Хөй-ниити палатазының даргазы Алесия Бажина үстүнде айыткан комиссияның ажылын удуртуп, хыналдага ап, эрге-чагырга органнары-биле кады ажылдажылганы чорударынга деткимчезин көргүзүп турарын дыңнаткан. Хурал киржикчилери удур-дедир шүгүмчүлешсе-даа, ылаңгыя эрге-хоойлу органнарының төлээлери моон соңгаар комиссия-биле демниг ажылдажылганы экижидип алыры-биле санал-оналын бергеннер.
Ол-ла хуралга комиссияның чаа кежигүннеринге шынзылгаларны тывыскан. Хүн чурумунуң база бир кол айты- рыы – РФ-тиң Хөй-ниити палатазының кежигүнүн соңгууру. Чажыт бадылаашкынның түңнелинде база катап Анатолий Дамба-Хуурак дээш хөй кижи үнүн берген. Ынчалдыр ол федералдыг деңнелге хөй-ниити контролюнуң ажыл-чоруунга Тываның мурнундан төлээлеп киржир эргелиг.
РФ-тиң Хөй-ниити палатазының тоску составынче кирген 172 кижиниң 40-ин Президент боду томуйлаар, 89 кижини регионнардан идип үндүрер, 43 кижини Бүгү-российжи каттыжыышкыннардан шилип бадылаар дээрзин билип алыры артык эвес.
Бистиң корр.
Ада ТЮЛЮШТУҢ тырттырган чуруктары.
“Шын” №11 2026 чылдың март 26
