Шрифт
А А А
Фон
Ц Ц Ц Ц Ц
Изображения
Озвучка выделенного текста
Настройки
Обычная версия
Междубуквенный интервал
Одинарный Полуторный Двойной
Гарнитура
Без засечек С засечками
Встроенные элементы
(видео, карты и т.д.)
Вернуть настройки по умолчанию
Настройки Обычная версия
Шрифт
А А А
Фон
Ц Ц Ц Ц Ц
Изображения
Междубуквенный интервал
Одинарный Полуторный Двойной
Гарнитура
Без засечек С засечками
Встроенные элементы (видео, карты и т.д.)
Вернуть настройки по умолчанию

Хертеш-Кула

12 августа 2023
4

Ол чер – бо-дур! Ону оът-сигенниң янзы-бүрү чыттарындан аът билип каапкан. Оларны хат-салгынның сериин-сериин чалгыглары оон-моон эккеп турган. Оът-сигенниң чүзүн-бүрү айдызының аразындан агының бир янзы ажыксыг чыды аъттың думчуунга хоюп келген. Ылап-ла! Ол черниң чыды-дыр! Бо черниң агызы ылап-ла ындыг чыттыг! Өске аъттарның дериниң чыды-биле ону катай тынып, хат-салгын дег чиик-сергек бурунгаар ужугуп чорааны сагындырып кээрге, Хертеш-Кула киштей каапкан.

Машинаның кабиназында орган ийи кижи удур-дедир көрүшкеннер.

– Чарыш черин аъдың эндевээн эвес чүве бе!? – деп, чолаачы чугаалаан.

Аъттың ээзи:

– Ынчанмас дээр ужур чок… – дээш, аъттар чарыштырар черни эргий көрген.

– Ээ… Хертеш-Кула… Хертеш-Кула… – дээш, чолаачы улуг тынган. – Ол-ла-дыр ам! Маңнап каапканның… эртип каапканның… шүглүп каапканның…

Тургузу чүдүргеш, так баглап каан чораан Хертеш-Кула девиржиир деп дап бээрге, машина ийлеш дээн ышкаш болган.

– Ойт! – деп, чолаачы белиңней берген. – Хертеш-Кула машина-балгат чайып кааптазын…

Чолаачы машиназының маңын оожумнадып, орук кыдыынга чайлады тургузуп алган. Чолаачы биле аъттың ээзи кабинадан үнүп кээрге, Хертеш-Кула ораны кагылап, даваннарын олуй-солуй баскылап, чуларның дынын шеле тырткылаан.

– Машинадан дүжүрер боор деп бодап турар-дыр, көрдүң бе – деп, чолаачы чугаалаан.

Ээзи:
– Пат чаңчыгып калган-дыр ийин – дээш, карманындан таакпы уштуп, ону кыпсып, тырта берген.

Хертеш-Кула чарыш черин долгандыр көрүп, аъттар көзүлбес боорга боор оң, хаайын коргурадыр орангылаан.

– Хөөкүйнү... изиг ханныг аът хамаанчок… кижиниң демир-дес машиназы безин сагышка чоок… эът-кеъш-биле тудуш дег апаар чүве болбазыкпе – деп, чолаачы чугааланган.

Аъттың ээзи орук элинге оруп алгаш, таакпызын узадыр-узадыр соруп, ооң ажыг ыжын хөрээнче хандыр-хандыр киир тынгылаан. Хертеш-Кула, ону кажан машинадан дүжүрерин манаан-даа ышкаш, оожургай берген.

Ооң ээзи:
– Аъттар дүжүрүп турган кадыр дөңче халды бер че – диген.
– Чүге! – деп, чолаачы кайгай берген.
– Хертеш-Куланы бир катап долгандырып каайн. Сөөлгү салыг болгай аан.
– Ээ… хэ-хэ-э-э – деп, чолаачы улуг тынган. – Сөөлгү салыг…

Хертеш-Куланы бир долгандыр халыткаш кээрге, чолаачы:
– Кандыг-дыр – дээн.
Ээзи:
– Маңы үнмейн барды – деп каан.
Эжи:
– Ынчанмайн канчаар, ээн ховуга – дээш, черже сыкыра каапкан. – Чаржыр аъттар чокта.

Ээзиниң:
– Кыраан-дыр ийин, хөөкүй… – дээнинде хомудал билдинген.

– Ол-ла-дыр ам, Хертеш-Кула – дээш, чолаачы ооң челин суйбаан. – Сөөлгү катап деп чүве… Ылап-ла!..

Хертеш-Куланы машинага катап чүдүрүп алырларга, ээзи:
– Аалче халдып ор, че – диген.

Чолаачы:
– Кай! – дээш, карактарын Хертеш-Куланың ээзинче хере көрүп: – Аъдыңны эътке дужаавас сен бе? – деп айтырган.

Демгизи:
– Чок! – дээн.

– Ол-ла болгай! – деп, чолаачы өөрүй берген. – Аът хамаанчок, кижиниң машиназы безин кээргенчиг боор чүве. Демир-дес аразынга дадара берген чыдарга аан.

Чолаачы машиназын дедир ээй соп орда, ээзи:

– Уруг-дарыг хой кадарып мунар ыйнаан – диген.

– Ол-даа чөп – деп, чолаачы таарзынган. – Мындыг кончуг чүгүрүк аъттың бажы бедик дыттың сыр бажынга киискип, салгын-сырынга сериидедир кактырып турар ужурлуг чүве-дир ийин. Эътке соккан мал-маганның сегиниң аразынга чыдыыр эвес аан.

Машина, амыраан-даа ышкаш, ыңай-ла болган. Салгын-сырын аайы-биле келген оът-сигенниң чыдын Хертеш-Кула хандыр тынып, думчуунуң таанайлары дарбайып, аъттарның дерзиг чыды чогунга, өске аъттар-биле чаржып маңнаваанынга элдепсинип чораан.

Шаңгыр-оол СУВАҢ.


"Шын" №60, 2023 чылдың август 12