Малчыннарга тайылбыр ажылы
Республикада мал-маган-биле холбашкан орук озал-ондактары хөй болуп турары-биле Улуг-Хем кожуун чагыргазының ажылдакчылары малчыннарже үнүүшкүннерни кылып турар. Ук кожууннуң административтиг комиссиязының харыысалгалыг секретары Шолбана Амаш, көдээ ажыл-агый эргелелиниң кол зоотехниги Урана Монгуш Ийи-Тал, Хайыракан девискээринде чазаглыг орук кыдыында туттунган кыштагларның ээлери-биле ужуражып, тайылбыр ажылын чоруткан. Ийи-Талдың Чеди-Саң, Барык, Куу-Даг, Салдам, Улуг-Хая, Хайыраканның Улуг-Хая баары, Ээр-Хавак, Сарыг-Достак, Эрги-Суур, Куржааңгы баары, Кыйыг деп черлерде кыштагларның ээлери-биле ужурашкаш, караңгы үеде малын кажаалап, кадат чокка салбазын чагып, караңгы үеде чырыыр ленталарны шарыырын, кадат чок мал дээш торгаал онаап болурун дыңнатпышаан, ленталарны үлээн.
Малчыннар чөпшээрежип, караңгылаваанда-ла, малын сүрүп ап турарын дыңнатканнар.
«Уран сөстүң сырыны» Улуг-Хемде
"Уран сөстүң сырыны" деп литературлуг шимчээшкин Шүлүк чогаалының хүнүн чылдың-на эрттирип турар. Бо чылын "Уран сөстүң сырыны" деп литературлуг шимчээшкинни Улуг-Хем кожууннуң чогаалчылары деткип, баштайгы шүлүк байырлалын март 20-де демдеглеп эрттирген. Хемчегни ТР-ниң база «Уйгу чок Улуг-Хем» чечен чогаал каттыжыышкынының кежигүннери, шүлүкчүлер база кожууннуң Херээженнер чѳвүлели удуртуп эрттирген.
Шүлүк чогаалының мѳгейикчилери, «Сорунза» деп улуг назылыглар клувунуң кежигүннери база киришкен. Аңаа шүлүкчүлер, чогаалчылар боттарының чогааткан шүлүктерин бараалгаткан. Ол ышкаш «Уйгу чок Улуг-Хем» чечен чогаал каттыжыышкынының кежигүнү, шүлүкчү Алевтина Шырап «Кызыл-Элде хая» деп чаа үнген номун таныштырып, номда кирген «Дыңзыг соп кѳр», «Өргүп чору» деп шүлүктерин аянныг номчаан. Хемчегниң киржикчилери чаа үнген номну белекке алыр аас-кежиктиг болганнар.
Шүлүкчүлер Аяс Санчай-оол, Олег Намчан, Светлана Сувак чогаадыкчы ажыл-ижин таныштырып, чаа бижиттинген шүлүктерин аянныг номчаан. «Сорунза» клувунуң кежигүннери А.А. Сат, Т.Д. Куулар, А.Т. Сагаан-оол, Д.Х. Онан, А.Т. Мохова орус болгаш тыва классиктиг литературадан шүлүктерни уран номчуп, хемчегни каастаан.
Маадырның партазы
Март 20-де Бай-Тайга кожууннуң Хемчик суурда А.А. Кунзук аттыг ортумак школага ук школаның доозукчузу, ТШО-га дайынчы хүлээлгезин күүседип тургаш, маадырлыы-биле мөчээн Антон Делег-оолдуң чырык адынга тураскааткан байырлыг хемчег болган. Аңаа 55-ки гвардейжи мото-адыгжы (даг) бригаданың төлээлери, тус черниң эрге-чагыргазы, маадырның ада-иези, дөргүл-төрели, чаңгыс чер чурттуглары, чаңгысклассчылары, коллегалары, башкылары база школаның өөреникчилери киришкен.
Антон Делег-оол — школаның чоргааралы. Ол школаның үлегерлиг өөреникчизи чораан. Школа соонда шериг хүлээлгезин Хабаровск крайның Вяземск хоорайга эрттирген. Ажылчы базымнарын Убсунур ыйгылаажының Мөңгүн-Тайга участогунга егерьлеп эгелээн. 2014 чылда 55115 дугаарлыг шериг кезээнге Төрээн чуртун камгалаары-биле шериг керээзин чарган. 2025 чылдың январь 1-де ТШО-га мурнуку одуругга дайынчы даалгалар күүседип тургаш, маадырлыы-биле мөчээн. Эрес-дидим чоруу дээш «Эрес-дидим чорук дээш» орденни мөчээн соонда шаңнаан. Антон Анатольевичиниң өөнүң ишти база 2 ажы-төлү арткан.
Хемчегни төрээн школазынга мемориалдыг самбыра тургузар байырлыг ёзулал-биле ажыткан. Улаштыр аңаа «Маадырның партазын» тургускан. Партага чүгле эки өөредилгелиг, олимпиадалар, мөөрейлер, эртем-шинчилел төлевилелдериниң тиилекчилери база спортчу чедиишкиннерлиг өөреникчилер олурар эргелиг.
«Маадырның партазынга» бир дугаар олурар хүндүткелдиг эргени 11 класстың үлегерлиг өөреникчизи, активчи, волонтёр, информатика эртеминге олимпиаданың кожуун чадазынга тиилекчизи Байыр Биин-оол биле 3 класстың эки өөреникчизи, аңгы-аңгы эртемнерге олимпиадалар тиилекчизи Чайзат Чамзы алган.
Ус-шевер сүт-хөлчүлер
Суг-Аксы сумуга «Тываның амгы үениң чурумалдыг болгаш каасталга-шимелде уран чүүлүнде буддийжи сюжеттер болгаш аялгалар» деп кожуун чергелиг делгелге-ярмарка А. Ондар аттыг культура бажыңынга болган. Аңаа 11 ус-шевер мастерлер ажылдарын делгээн.
Түңнелинде дараазында мастерлер тергиидээн:
«Уран чурулга чогаалдары» шаңналды Күдерек Чылбак- овичиге тывыскан; «Графиктиг ажылдар» — 1-ги черни Күдерек Чылбакович, 2-ги черни Аяна Чылбар-ооловна; «Кидис салыр ажылдар» — 1-ги черни Аржаана Дамчат-ооловна, 2-ги черни Шеңне Александровна; «Амгы үениң материалдары» — 1-ги черни Даяна Чойган-ооловна, 2 дугаарын Күдерек Чылбакович; «Даараан угулзалар» — 1-ги черни Алдын-кыс Дажы-Сереновна, 2 дугаар черни Чимис Алексеевна алган.
Уран чүүлдүң эзирлери
Март 25-те Ак-Довурак хоорайга Культура ажылдакчыларының хүнүнге тураскааткан «Уран чүүлдүң эзири–2026» республика чергелиг мөөрей болган. Аңаа республиканың культура албан черлеринде ажылдап турар төлептиг эр кижилер киришкен.
Мөөрейге Тес-Хем кожууннуң культура албан черлериниң ажылдакчылары чедиишкинниг киришкеннер.
«Уран чүүлдүң тывызыксыг эзири» номинацияга С. Авый-оол аттыг уругларның уран чүүл школазының башкызы Марат Уксар, «Уран чүүлдүң экер-эрес эзири» — Самагалдайда К. Баазан-оол аттыг культура бажыңының фольклор талазы-биле методизи Намдрол Уштулаң, «Уран чүүлдүң чараш девиир эзири» номинацияга Тес-Хем кожууннуң төпчүткен клуб системазының директору Доржу-Белек Делег төлептиг болганнар.
/ А. СОЯН белеткээн.
Медээлерни болгаш чуруктарны кожууннарның чагырга черлериниң социал четкиде арыннарындан алган.
“Шын” №11 2026 чылдың март 26