Бо хүннерде Чөөн-Хемчик кожууннуң Баян-Тала сумузунга спорттуң хоочуну Айдаан Викторович Саттың мугур хар харлаанынга тураскааткан республика чергелиг хөккей маргылдаазы болуп эрткен.
Республиканың кожууннарындан беш команда киришкен. Эң-не хөй киржикчилиг команда Бай-Тайга кожуун болган. Ол черден үш команда идепкейлиг киришкен. Чамдык командаларның киржикчилери өг-бүлези-биле, ажы-төлүн эдертип алгаш кээп киржип турары онзагай. Бо дээрге оларның өг-бүлезиниң демниин база аныяк салгалын бичиизинден тура спортка чаңчыктырып турарының херечизи.
Баян-Талада бо кыжын хар барык чок, кара кыш болган деп болур. Бажыңнарның крышазының кырында безин хар чок болду. Чеде берген хүнүвүсте “Дүне туман сидии чаап кааны ол” деп чурттакчылары чугааладылар. Хар чок, чылыг кыш болган-даа болза, суурнуң чону хөккейжилерниң ойнаар черинге сугну дажып, кудуп тургаш белеткеп каан болду. Кандыг-даа үүле-херекти бүдүреринге дем херек, күш херек болур, ол ышкаш техника херек. Чорбаа Мандааевич Сат боду киржип тургаш, дошту белеткежип, улуг үлүг-хуузун киириштиргени чоргааранчыг.
Ажык шөлге маргылдааның доштуг шөлү белен апаарга, айыткан үезинде командалар аразынга оюн ийи хүн уламчылаан. Суурнуң улуг-биче чону база өскээртен келген аалчылар солун оюнну ийи хонук иштинде улуг сонуургал-биле көөр аргалыг болганнар. Киржикчилерниң янзы-бүрү өң-баазын хеви-даа, ойнакчыларның демниг киржилгези-даа эрестиг оюну-даа көрүкчүлерниң кичээнгейин хаара тудуп кайгаткан.
Республика чергелиг хөккей маргылдаазының түңнелинде 1-ги черни Бай-Тайганың командазы алган. Оларга 50 муң акша-биле кубокту, хөрек демдектерин тывыскан. 2-ги черни – Баян-Таланың, 3-кү черни Шуйнуң командазы алганнар. Оларга өлчей-кежик хаптарын, хүндүлел бижиктерни база тураскаалдыг демдектерни А.В. Саттың мурнундан тывыскан. Ол ышкаш “Эң аныяк ойнакчы”, “Эң эки вратарь”, “Эң эки камгалакчы”, “Эң эки халдакчы” деп номинацияларны тускайлап демдеглеп шаңнаан.
Бо маргылдааны эрттирген спорттуң хоочуну Айдаан Сат Баян-Тала сумузунга хөй ажы-төлдүг өг-бүлеге төрүттүнген. Ачазы Виктор Очурович Сат – дээди эртемниг физика башкызы. Бүгү назынында башкылап, ук школага директорлап чораан. Авазы Дадарыкпай Санчат-ооловна Баян-Тала ортумак школазының ном саңынга библиотекарьлап ажылдап чораан.
Олар беш уруглуг. Улуг оглу Мерген дээди эртем чедип алгаш, мергежилиниң аайы-биле Тывахарылзааинформга бүгү назынында ажылдаан. Ийиги оглу Эртине Москва хоорайда чурттап, тудуг албан черинде электромонтажник болуп ажылдап турар. Айдаан — үшкү оглу. Ол ТывКУ-ну доозуп, дээди эртем чедип алгаш, Тывахарылзааинформга бердинип ажылдап турган. Ол студентилеп тургаш, Надежда Маадыр-оол-биле бот-боттарын тыпчып алгаш, өг-бүле тудуп чурттааш, чаптанчыг чараш ийи уруглуг болганнар. Олар ада-иези, кырган-ачазы, кырган-авазы дег эки мөзүлүг ажылгыр, дузааргак кылдыр өзүп келгеннер. Улуг уруу Айлана Благовещенск хоорайның эмчи институдун чедиишкинниг дооскаш, кардиолог эмчи болуп, чонунуң хүндүткелин чаалап алган ажылдап турар, а оглу Айсан Хакасияның күрүне университедин дооскаш, Кызылдың ЧЭТ черинде ажылдап турар. Бо хүннерде Айдаан Викторович ада-иези дег уругларын эки кижизидип, эртем-билиглиг кижилер кылдыр өстүрүп, оларын деткип, уйнуктарын карактажып чоруур.
Дадарыкпай Санчат-ооловна биле Виктор Очурович Саттарның 4 дугаар уруу Сылдысмаа – Перинаталдыг төпте анестезиолог эмчиниң сестразы. Бо өг-бүлениң хеймери — Надя. Амгы үеде ол "Тывамедиагрупптуң" директору. Надежда Викторовна кады төрээннериниң хеймери-даа бол, тура-соруктуг, туруштуг, ажыл-амыдыралынга чүткүлдүг кижи болуп өзүп келген. Билдилиг удуртукчу болуп, коллективинде чедиишкинниг, үре-түңнелдиг ажылдап турар.
Дадарыкпай Санчат-ооловна биле Виктор Очурович Саттарның ажы-төлү-биле үр үеде аралажып, эдержип чоруур болгаш, оларның уругларын эки билир мен. Олар шупту тускай мергежилдиг, янзы-бүрү албан черлеринде ажылдап, амыдыралын холдан салбайн, чедимчелиг чурттап чоруурлар. Ада-иези уругларын ажылгыр, чончу, сеткили биче кылдыр кижизидип, өстүрүп кааннар. Улугну улуг, бичиини бичии деп хүндүлеп билир, кандыг-даа ажылдан ойталавайн ажылдаар демниг алышкылар. Оларның кайы-бирээзи тудуг тудар дээн ийик бе азы кандыг-бир улуг ажыл бүдүре бээрге, шупту демнежип тургаш кылырын онзазынып көөр мен. Оларның бөгүнгү чедимчелиг амыдыралы дээрге ада-иезиниң чараш, шын кижизидип кааны. Ол ышкаш кижи бүрүзүнүң, бодунуң кызыл күжү-биле, чедип алганы эртемин ажыглап амыдырап, чон аразында, төрел-аймааның, эштериниң аразында хүндүткелдиг чоруурлары ол.
Бир өг-бүлениң амыдыралының чижээ өскелерге эки үлегер болур. Ада-иезиниң дуржулгазы, үлегери салгалдан салгалче дамчып чорууру ол. Ол база өг-бүлениң ыдыктары болуру чугаажок.
/ Полина СЕРЕН.
Чурукту авторнуң архивинден алган.
“Шын” №9 2026 чылдың март 12
