Кызыл-Хая суурга Кызылдың А.Б. Чыргал-оол аттыг колледжизиниң улустуң ыры болгаш хөөмей салбырының сургуулдары, башкылары Хеймер-оол Ким-оолович Ховалыг, Регина Нимановна Тараачы, Саяна Юрьевна Монгуш, Белекмаа Өлчей-ооловна Балдир «Арбын өссүн» деп оюн көргүзүү-биле аалдап чораан.
Сургуулдарның оюн-көргүзүүн суурнуң улуг-биче чону зал долдур чыглып, улуг сонуургал-биле көргеннер. Ылаңгыя сумунуң улуг назылыг чурттакчыларынга хөй санныг сургуулдарның концерт-көргүзүү кайгамчык белек болганын олар аразында чугаалажып, четтиргенин илередип турганнар. Оюн-көргүзүгнүң кол үдекчизи болган 4-кү курстуң сургуулу Ичин-Норбу Чүлдүмнүң кеңгирге деп хөгжүм херекселинге ойнаарын өөреникчилер магадап, шак ол ышкаш ойнап өөренип алырын күзеп, телефоннарында тырттырып алган катап-катап көрүп турдулар.
Тыва чоннуң аас чогаалын, улустуң ыры база хөөмей-сыгыдын сайзырадып, кожуун суурларны кезип, школаларга өөреникчилер-биле солун өөредиглиг ужуражылгаларны эрттирип, оларның сонуургалын оттурган бо сургуулдарга, оларның башкыларынга четтиргенивис илеретпес аргавыс чок.
Оларның аразында чаңгыс чер чурттугларывыс Күдерек Иргит, Лхагва Дамбый-оол бары бисти өөрткен. Амгы үеде олар 3-кү курстуң сургуулдары. Лхагва Дамбый-оол Кызыл-Хая суурнуң уругларның уран чүүл школазынга чурук салбырынга өөренип турган. Күдерек Иргит – ажыл-ишчи, кадарчы өг-бүлеге төрүттүнген. Бичии чажындан-на аалга ада-иезиниң чанынга мал аразынга ачазының чараш ырыларын, кырган-авазы Александра Доржуевна Конгаржаптың бурун тыва кожаңнарын дыңнап өскен. Кызыл-Хаяда уругларның уран чүүл школазынче ниити ыры салбырынче кирип алгаш, өөренип турган үезинде уран чүүлге сундулуг, бичиилерге ынак, башкыларны хүндүлээр, чазык чаңныг оол болуп өөреникчилерден ылгалып көстүп келген.
2018 чылда игил клазынче немей кирип алгаш, улустуң ырларын, кожаңнарны күүседип, кеңгирге деп хөгжүм херекселинге ойнап турган. Уругларның уран чүүл школазының башкызы Айдаш Валерьевич Донгактың удуртулгазы-биле Агый аттыг өөреникчилерге аас чогаал бөлүүн тургускан. Күдерек ол бөлүктүң кол ыраажызы, хөгжүмчүзү болуп, республика чергелиг мөөрейлерге идепкейлиг киржип тургаш, школаны дооскан. Уран чүүл школазынга өөренип турган үелеринде ырлаарындан аңгыда, уругларга таарыштыр бижээн шиилер болгаш бичии тоолдарга ойнап турган. Ыры сөстерин ол бичии хирезинде, барык дөгерезин билир деп болур, кайы-даа үениң ырларын саат чокка ырлай кааптар шак мындыг онзагай өөреникчи болган.
Салым-чаяанныг уругларны деткип, оларны шын орукче углап-баштаары ада-иелерден, башкылардан дыка хамааржыр. Ынчангаш бистиң уругларның уран чүүл школазының бо доозукчуларынга моон-даа соңгаар чогаадыкчы чедиишкиннерни күзеп, эртем-билиин улам бедидип, чонга уран-талантызын хөй чыл дургузунда харам чок бараалгадып чоруурун күзедивис!
/ Үрса МОНГУШ, Кызыл-Хая суурнуң уругларның уран чүүл школазының директору.
Чурукту авторнуң архивинден алган.
“Шын” №3 2026 чылдың январь 29