Тываны Мишустин демдеглээн
РФ-тиң Чазааның 2025 чылда ажыл-чорудулгазының дугайында Күрүне Думазынга отчёдунга Россияның Чазааның Даргазы Михаил Мишустин Тыва Республиканың чедиишкиннерин демдеглээн. Президент Владимир Путинниң даалгазы-биле ажылдап кылган Тываның социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң хууда программаларының ачызында миллиард-миллиард рубль түңнүг инвестицияларны чуртталга бажыңнарының тудуунга, көдээ ажыл-агыйга, туризмге болгаш өске-даа адырларга регион хаара тудуп шыдаанын М. Мишустин айыткан.
Президентиниң даалгазы
Россияның федералдыг айыыл чок чорук албанының коллегия хуралынга Президент Владимир Путин киришкеш, РФ-тиң Камгалал яамызының болгаш камгалал үлетпүрүнүң комплекизиниң ажылдакчыларының, эрге-чагырганың харыысалгалыг төлээлериниң камгалалын күштелдирер даалганы берген. Украина-биле кызыгаарлашкак чаа регионнарның хамаатыларының, патриотчу хөй-ниитижи активчилерниң болгаш волонтёрларның камгалалынче база кичээнгейни күштелдирериниң чугулазын демдеглээн.
Дайын шөлүнге Россияга фашист Украина күш четпейн, российжи хамаатыларга удур хууда болгаш массалыг террорже шилчээнин В. Путин айыткан.
Шынзылга чокка
Тускай шериг операциязының киржикчилери хамаатыларга түр када ажыл чогунуң чиигелде төлевирлерин баштайгы үеде кандыг-даа документ чокка төлеп бээриниң дугайында хоойлужудулга төлевилелин Россия Федерациязының Күш-ажыл яамызы ажылдап кылып, ону хөй-ниити дыңнадыышкыннарынга сайгарып көөрү-биле хоойлу-дүрүм төлевилелдериниң федералдыг порталдарында парлаан. Бир эвес хөй-ниити дыңнадыышкыннарынга бо төлевилел чурттакчы чоннуң деткимчезин алыр болза, 2023 чылдың декабрь 12-де Күрүне Думазының хүлээп алганы № 565-ФЗ “Россия Федерациязында чурттакчы чоннуң ажылдыг болурунуң дугайында” федералдыг хоойлуже өскерилгелерни киирерин РФ-тиң Күрүне Думазы планнап турар.
Бир эвес ол өскерилгелерни Күрүне Думазы хүлээп аптар болза, ТШО-нуң киржикчилериниң түр када ажыл чогунуң дугайында шынзылга чокта баштайгы 3 ай хуусаада 1 айда төлевирге 15 044 рубльди, дараазында ийиги 3 ай хуусаа дургузунда 1 айда төлевирге 5 880 рубльди санап бээр.
Түр када ажыл чок дугайында шынзылга чокта, социал төлевирлерни ТШО-нуң киржикчилеринге төлеп бээрин оларга баштайгы үеде социал деткимче кылдыр хоойлужудулга төлевилелиниң авторлары тайылбырлаан. Шынзылганы чогуур органнардан ТШО-нуң киржикчизи алган таварылгада түр када ажыл чок дээш социал төлевирлерниң хемчээли оранчок көвүдээр.
Коммунистерниң саналы
Россияга чуртталга-коммунал тарифтерин өстүреринге мораторийни 2026 чылдың март 1-ден 2028 чылдың март 1-ге чедир тургузар дугайында хоойлужудулга төлевилелин Россия Федерациязының коммунистиг партиязының Күрүне Думазында фракциязы саналдап кииреринге белеткенип турар.
Ындыг хоойлужудулга төлевилелин ажылдап кылган болгаш Күрүне Думазынга саналдап киирер чылдагааны, Россияның федералдыг статистика албанының ажык медээлери-биле алырга, 2000–2024 чылдарда Россияга өртектер ниитизи-биле 8 катап өскени, чижээлээрге, электроэнергия өртээ 13 катап, изиг суг өртээ 43 катап өскени, өртектер-биле байдалды чогумчударының эргежок чугула апарганы деп Россия Федерациязының коммунистиг партиязының Күрүне Думазында фракциязының кежигүнү Юрий Афонин тайылбырлаан.
Коммунистерниң ажылдап кылган хоойлужудулга төлевилелинге Күрүне Думазында өске фракцияларның хамаарылгазы аңгы-аңгы. Бо хоойлу төлевилелин хүлээп алырын фракцияларның чамдыызы деткивейн-даа баар чыгыы деп бодалды политиктиг хайгааракчылар илередип турар.
Чаңгыс аай системаны тургузар
Россияга тудуг адырының болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агыйының хөгжүлдезиниң 2030 чылга чедир стратегиязы-биле холбаштыр “Коммуналдыг инфраструктураны башкарары” деп күрүнениң федералдыг информастыг системазын ажылдап кылыр даалганы РФ-тиң Чазааның Даргазы Михаил Мишустин чогуур албан черлеринге берген.
Амгы үеде Россияда коммуналдыг системаның учёдунуң аңгы-аңгы информастыг системалары бар. Оларда киирген медээлер чуртталга-коммунал ажыл-агыйында херек кырында байдалды долузу-биле көргүспейн турар. Ооң уржуунда чуртталга-коммунал ажыл-агыйын башкарарында будулгаазыннар бар. Чурттуң чуртталга-коммунал инфраструктуразының чүгле 10 хуузу информастыг системада, арткан медээлер ам-даа саазын хевиринде хевээр. Ооң уржуунда чуртталга-коммунал ажыл-чорудулганы федералдыг деңнелге сайгарарында болгаш планнаарында бергедээшкиннер бар. Ынчангаш күрүне чуртталга-коммунал инфраструктуразынга чаңгыс аай информастыг системалыг болур ужурлуг деп Михаил Мишустин чугаалаан.
Эмчи шинчилгезин эртери бергедээр
Чолаачыларның эмчи шинчилелин эрттирериниң чурумун 2026 чылда шыңгыыраткан – эмчи шинчилелдериниң түңнелдери чолаачыларның чүгле анализтер дужааганы болгаш эмчиниң беседазы-биле кызыгаарлаттынмас. Чолаачы бүрүзүнүң аарыгларының хууда электроннуг төөгүзүн база эмчи шинчилел үезинде кичээнгейге алыр. Бир эвес чолаачының аарыгларының төөгүзүнде ооң машина башкарарынга айыылдыг салдарлыг аарыг бар болза, чолаачы эмчи шинчилелин эртпейн барып болур.
Медицинада информастыг системаларның хөгжээни-биле пациент бүрүзүнүң аарыгларының электроннуг төөгүзүн Россияның сайзыраңгай регионнарында тургустунган. Ону күрүнениң кадык камгалалының информастыг системазынче киирип каан. Чолаачыларның эмчи шинчилелиниң медицина комиссиялары ону база ажыглап турар апарган.
Россияның хамааты бүрүзүнүң аарыгларының электроннуг төөгүзүн тургузар, ону медицинаның федералдыг электроннуг баазазынче киирер ажыл амгы үеде чоруп турар.
Билип алыры артык эвес
Россияда пенсионерлерниң төлевирлерин автоматчыткан система-биле санап турар болганда, оларның күрүнеден алыр ужурлуг, автоматчыткан системада кииртинмээн чиигелделерни санавайн барып болур таварылгалар барын пенсионерлер билип алыры артык эвес деп Г.В. Плеханов аттыг Россияның экономиктиг университединиң “Кижилер курлавырларын башкарары” кафедраның доцентизи Людмила Иванова-Швец “Прайм” агентствозунга чугаалап берген.
Федералдыг болгаш регион деңнелдеринге тургустунган немелде чиигелделер дугайында пенсионерлер боттары билбес бооп болур. Пенсионер боду РФ-тиң социал фонд органнарынга чеде бергеш, оларның дугайында билип алыр ужурлуг. Чижээлээрге, азыралында кижилер бар пенсионерлерге, 80 харлапкан пенсионерлерге немелде чиигелделер дээш оон-даа өске. Бир эвес пенсионерниң чуртталга-коммунал хереглелдеринге чарыгдалдары регионда тургускан хемчээлдерден көвүдей бээр болза, пенсионер боду субсидия чиигелделерин кылдыртып алыр ужурлуг. Эмнер садып алырынга болгаш эмнеткенинге чарыгдалдарга үндүрүглер чиигелделери база бар.
Бир эвес пенсионер РФ-тиң хоойлу-дүрүмү ёзугаар алыр эргелиг чиигелделериниң дугайында сонуургавас, билбес, Социал фонд органнарынга оларның дугайында дыңнатпас болза, ол чиигелделерни албайн баар. Чүге дээрге ооң чиигелделер ап азы албайн турарының дугайында долу информация социал фонд органнарында, пенсионерлерниң төлевирлериниң автоматчыткан системазында чок боор.
/ Ш. ЛОПСАН.
РФ-тиң массалыг информация чепсектериниң ажык медээлеринден белеткээн.
Чуруктарны интернеттен хоолгалаан.
“Шын” №8 2026 чылдың март 5