ЧУРТУМНУҢ ЧАРАЖЫ
Кадыр-бедик тайга-сыны
Кажааландыр хаажыланган
Хайыралыг ынак чуртум
Кайгап ханмайн чарашсындым!
Чүзүн-бүрүн чечек-биле
Чүүлдештир каастаан ышкаш,
Көктүг шыгын көрүңер даан –
Хөлбең ногаан чычыы торгу!
Ховар диген шевер кыстар
Хорагайлап сиилбээн ышкаш,
Ховуларын эргий көр даан –
Хоор-сарыг алдын шывыг.
Мөңге харлыг доштар шуглаан
Мөөрүктерлиг сындан баткан,
Мөңгүн суу дег кылаңнадыр
Мөөп баткан хемим тоолзуун!
Хемнериниң эриин дургаар
Хээлей даараан минчиг ышкаш
Кедек черде шиви, пөштер
Хереп алган – мөңге ногаан.
Хөлдер, хемнер ында-мында
Көрүнчүк дег кылаңнашкан.
Оргулааштар, шаттарны көр –
Олбук сырааш, чадып каан дег.
Күзүңгү дег чайынныг дээр
Хүннүң чырыын чажа бээрге,
Күжүр чуртум улам чараш,
Хүлүмзүрээн ышкаш болур.
Чеди өңнүг челээш ышкаш,
Чечек-чимис шыва алган
Черим-чуртум чаражындан
Сеткил-хөңнүм ырлап туру!
КАДЫ ЧОРЗА
Салгын болуп хуулуп алгаш,
Чаъжың суйбап, чассытсымза,
Чаның-биле эртип чыда,
Чааккайыңче ошкап кагза!
Сылдыстар бооп хуула бергеш,
Чырыым чажып, оюн эреп,
Карам сенче кыйгы салып,
Караам базып имнепсимзе!
Тайга-сыннар, мөөрүктерден,
Талыгырдан шурап баткан
Дамырак суг болуп алгаш,
Тааладыр ырлап берзе!
Херелдиг хүн болуп алгаш,
Кезээде-ле сени чылдып,
Кежик-чолдуг келир өйже
Херии базып кады чорза!
ДАГЛАРЫМ
Дүндүүштелдир өрү дээрже
харанган дег,
Дүдүскөктүг четтинчипкен
көк-көк даглар
Туман-биле арнын дуглай
чажыртынып,
Думаалайлыг душтук кыс-даа
бижииргээн дег.
Улуг-биче дагларымче
топтап көр даан,
Удаан ышкаш, карактарын
имирерткеш,
Дуу-ла ырак талыгырже шыгаап алган,
Дужунда-ла деңзигүүрлеп,
боданган дег.
Хайыра чок хенертен кээр
шуурган-хаттың
Кайыын кээрин, кайнаар углай
улдай бээрин
Хайгаарап каап, ооң оруун доза туруп,
Хамык бойдус ажы-төлүн
камгалаан дег.
Ие-черниң биске сөңнээн
хамык байлаан
Ийлеринде, каъттарында
мажаап алган,
Хереглээриң кайы хирел,
ынчаны ал деп,
Келген кижи бүрүзүн-не хүндүлээнзиг.
Мөңгүн дошка одагазы
шыпшык башта
Мөңге доштар хүнче көрүп,
чайынналган,
Мөөрүктүг тайга-сыны
куржай шыпкан,
Мөөп шураан тайга хемин
аъткарган дег.
Чүс-чүс чылдар дургузунда
шак бо черде
Чүү-даа чүвээ дүжүп бербейн,
мөңге турар,
Даглыг Тывам ховар чараш
чурумалы –
Дагларымны алгап ырлап,
чоргаарландым!
/ Мария КЫРГЫС, Россияның Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү.
Чурукту интернеттен хоолгалаан.
“Шын” №8 2026 чылдың март 5