Малчын араттың аалындан амыдырал-чуртталгазы эгелээш, Тываның Президентизи албан-дужаалга чедир депшип ажылдаан кижи — Шериг-оол Ооржак. Ол төрүмелинден кончуг угаан-сарыылдыг, өөредилгеге, ажыл-ишке кызымак чораан, ынчангаш ажыл-иштиң болгаш албан-дужаалдың бедиктеринче көдүрүлген.
Шериг-оол Дизижикович Ооржак 1942 чылдың июнь 24-те Тыва Арат Республиканың Барыын-Хемчик кожууннуң Шекпээр сумузунуң Алдыы-Хову-Аксы деп черге малчын араттар Сагды Дизижикович биле Саар Хелипеновна Ооржактарның өг-бүлезинге төрүттүнген. Сагды Ооржак алыс боду хууда арат ажыл-агыйлыг-даа болза, Шекпээр сумузун даргалап, Ада-чурттуң Улуг дайынының үезинде фронтуга дузаны араттар аразынга организастап турган. Алыс черле патриотчу үзел-бодалдыг болгаш, оглун ачазы Шериг-оол деп адап каан. Оглу адазының адап берген адын амыдыралга бадыткаан, шериг кижи дег тура-соруктуг, бурунгаар чүткүлдүг болганын Шериг-оолдуң амыдырал-чуртталгазы, ажыл-херээ көргүскен.
Шериг-оолдуң ачазы Сагды Ооржак аар аарыгдан 33 харлыында чок апаарга, кырган-ачазы Дизижик Ооржак ону азырап өстүрген. Ынчангаш Шериг-оолдуң төрүттүнген дугайында херечилелинге Ооржак Шериг-оол Дизижикович кылдыр бижиттинген. Шериг-оол Ооржактың кады төрээннери шупту чеди кижи. Оларның бирээзи Тываның хөгжүм-шии театрының алдарлыг режиссёру Каадыр-оол Сагды.
Шериг-оол Ооржак 1951 чылда Дөң-Терезин школазынче өөренип кирген. Бо школаның тергиин өөредилгелиг өөреникчизи Шериг-оол Ооржак сески классты доозуптарга, ону Кызылдың 2 дугаар школазынче өөредип чоруткан. Бо школаны Шериг-оол Ооржак мөңгүн медаль-биле 1961 чылда дооскан. Шеригже келдиртирге, 1962–1965 чылдарда Амур областка ракета шериг кезээнге дайынчы хүлээлгезин төлептиг күүсеткен. Шеригден халажып келгеш, “Тываасбесттудуг” эргелелинге бызаңчы-бетончулап ажылдап турган. Шериг-оол Ооржак школага тергиин өөредилгелиг, спортка бедик чедиишкиннерлиг дээрзин билир болгаш, Барыын-Хемчик районнуң комсомол комитеди ону Ак-Довурактың 2 дугаар школазынче күш-культура башкызынга ажылдадып чоруткан. Ол школага ажылдап тургаш, Москваның К.А. Тимирязев аттыг көдээ ажыл-агый академиязынче өөренип кирерин шиитпирлээш, кирериниң шылгалдаларынга шыңгыы белеткенгеш, 1967 чылда өөренип кирген.
Студент чылдарында Шериг-оол Дизижикович биле Саара Монгушовна таныжып ап, өг-бүле тутканнар. Үшкү курска өөренип турларда, дун уруу Рада төрүттүнген, сөөлгү бешки курска база бир уруу Марита төрүттүнген. Уругларын азырап өстүреринге студент өг-бүлеге төрелдери болгаш Шериг-оол Дизижиковичиниң авазы дузалаан. Уруу Маританың соонда ийистери Анета биле Андриан төрүттүнгеннер.
Москваның К.А. Тимирязев аттыг көдээ ажыл-агый академиязын Шериг-оол Ооржак 1971 чылда кызыл диплом-биле дооскаш, “Шекпээр” совхозка экономистеп ажылдай берген. Ажыл-агыйның ажыл-чорудулгазын ханы сайгарып, ону эки билир специалисти “Шекпээр” совхозтуң директорунга 1976 чылда томуйлаан. Шериг-оол Дизижикович совхозту удуртуп турган үеде ажыл-агыйның бүдүрүкчү көргүзүглери бедээн, районнуң мурнакчы ажыл-агыйларының санынче кирген. Ол ажыл-агыйжы чедиишкиннер Шериг-оол Ооржактың политиктиг ажыл-чорудулгазының таваан салган деп болур. 1980 чылда Шериг-оол Дизижикович Барыын-Хемчик районнуң улус депутаттарының Совединиң даргазынга соңгуттурган. Бо албан-дужаалдан ооң политиктиг ажыл-чорудулгазы шуудаан. 1985 чылда Новосибирскиде партияның дээди школазын дооскаш, 1986 чылда СЭКП Тыва обкомунуң секретарының албан-дужаалынга депшип, республикада көдээ ажыл-агый адырын башкарып турган. 1990–1992 чылдарда Тыва АССР-ниң Министрлер чөвүлелиниң даргазынга ажылдаан.
ССРЭ 1991 чылда буступ дүжерге, Россияда кончуг нарын социал-экономиктиг болгаш политиктиг байдал үезинде Тываның бирги удуртукчузунга Шериг-оол Дизижиковичини чаа Россияның төп удуртулгазы томуйлаан. 1992 чылдың март айда Тыва Республиканың президент соңгулдаларынга Шериг-оол Ооржакты чон ТР-ниң Президентизинге соңгаан. 1997 чылда президент соңгулдаларынга ТР-ниң Президентизинге база катап соңгуттурган. Россияга эң нарын социал-экономиктиг үеде Шериг-оол Ооржактың билдилиг удуртулгазы-биле Тыва буураашкынның бергелерин чогумчалыг ажып эртип шыдаан.
Российжи күрүнениң мурнунга улуг ачы-хавыяазы, российжи чоннар аразынга эп-найыралды быжыглааны дээш, Шериг-оол Дизижикович Ооржакты “Найырал ордени”, “Ада-чурттуң мурнунга ачы-хавыяазы” орденниң үшкү чергези-биле шаңнаан.
Шериг-оол Дизижикович Ооржактың төрээн Тывазының хөгжүлдезинге киирген улуг үлүү, өндүр ачы-хавыяазы Тываның эң бедик шаңналдары “Тыва Республиканың ордени”, “Буян-Бадыргы” орден-биле чөптүү-биле үнелеттинген.
Тываның төөгүзүнге шылгараңгай күрүне ажылдакчызы, тыва чоннуң оглу Шериг-оол Ооржактың овур-хевири кезээде артып каар.
Ш. МОҢГУШ.
Чуруктарны төрелдериниң хууда архивинден хоолгалаан база Буян Ооржактың тырттырган чуруу.
“Шын” №14 2026 чылдың апрель 16
