Республиканың удуртукчузу Владислав Ховалыг Москваже ажыл-агыйжы сургакчылаашкын үезинде РФ-тиң төп албан черлериниң болгаш яамыларның бедик албан-дужаалдыг удуртукчулары-биле ужуражып, Тывага хамааржыр ажыл-херектер дугайында сайгарып чугаалашкан.
Россия Федерациязының энергетика сайыды Сергей Цивилев-биле ужурашкаш, 2025–2026 чылдарның ортаа айлары аажок соок-даа болза, кышкы сезонну Тываның энергетика комплекизи штаттыг режимде эрттирип турарын, чаа электри шугумнарын 2025 чылда Тывада ажыглалга кииргенин, 2027 чылга чедир элээн каш электри шугумнарын ажыглалга киирер талазы-биле кандыг ажылдар чоруп турарын Владислав Ховалыг дыңнаткан. Республиканың электри четкилерин улам экижидир чаартыр талазы-биле энергетика адырынга федералдыг болгаш регион органнарының кады ажылдажылгазынга хамааржыр айтырыгларны РФ-тиң энергетика сайыды Сергей Цивилев биле Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг сайгарып чугаалашканнар.
Тывага боттандырып чорудар “Арыг агаар” деп программа-биле холбаалыг айтырыгларны шиитпирлээринге Федерация чөвүлелиниң экономиктиг политика талазы-биле комитединиң даргазы Андрей Кутепов республикага деткимчени үргүлчү көргүзүп келген. Андрей Викторович-биле Владислав Ховалыг ужурашкаш, “Арыг агаар” программаның угланыышкынынга Россия Федерациязының Энергетика, Саң-хөө яамылары болгаш “Газпром” акционерлиг ниитилели-биле кады ажылдажылга дугайында чугаалашкан.
Россия Федерациязының регионнары-биле Тыва Республиканың агаар харылзаазының айтырыгларын “Росавиацияның” удуртукчузунуң оралакчы даргалары Наталья Андрианова болгаш Алексей Буевич-биле Владислав Ховалыг сайгарып чугаалашкан.
2026 чылда «КрасАвиа» биле «Сибирь» (S7) авиакомпаниялар Кызыл, Красноярск, Улан-Удэ, Новосибирск хоорайлар аразынга пассажирлер аргыштырылгазын уламчылаар, ол ышкаш бо авиакомпаниялар Кызыл– Москва маршрутка 3 муң пассажирни чиигелделиг билеттер-биле аргыштырар дугуржулга ужуражылганың түңнелинде чедип алдынган.
Тывадан хөй студент оолдар, уруглар өөренип турар Томск хоорай биле Кызыл аразынга авиахарылзаа тургузар дугайында айтырыгны Тываның Баштыңы “Росавиацияның” удуртукчулары-биле ужуражыышкын үезинде көдүрүп, Томск областың удуртулгазы бо айтырыгны деткип турарын дыңнаткан.
Аразы чоок регионнарның аразынга кижилерниң дүрген болгаш таарымчалыг аргыжарынга чогумчалыг байдалды тургузарының чугулазын “Росавиацияның” удуртукчузунуң оралакчызы Наталья Андрианова деткип, Кызыл– Томск маршрутка ужудар авиакомпанияны шилип тывар ажылды чорударын чугаалаан.
Кызыл биле Томск хоорайлар аразынга пассажирлерниң агаар аргыштырылгазының дугайында дугуржулга чедип алдынганы республиканың чурттакчыларынга өөрүнчүг медээ болган. Чижээлээрге, Ульяна Куулар “Четтирдивис улуу-биле! Томск — Кызыл — Томск дорт авиарейс турарынга өөрүп база бүзүреп тур бис” деп бижээн.
2026 чылда Тываның найысылалы Кызыл хоорайга Улустар аразының IV буддийжи шуулганын эрттирерин Владислав Ховалыг “Росавиацияның” удуртукчуларынга дыңнаткаш, Кызыл аэропортунуң вокзалының даштыкы болгаш иштики септелгезин чорудары чугула апарганын чугаалаан.
Буддийжи шуулганны бедик деңнелге эрттиреринге деткимчени көргүзерин “Росавиацияның” удуртукчулары Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгга бүзүредип, айтырыгны тодаргайы-биле шиитпирлээр ажылдарны дарый эгелээрин дыңнатканнар. Кызыл аэропортунуң чаартылгазы 2026–2030 чылдарда РФ-тиң агаар транспортунуң инфраструктуразын сайзырадыр фондунуң акшаландырыышкыны-биле уламчылаарының чугулазын демдеглээннер.
“Ада-чурттуң камгалакчылары” күрүне фондузунуң даргазының оралакчызы Сергей Усманов-биле Владислав Ховалыг ужурашкан түңнелинде фондунуң Тыва Республикада салбыры-биле кады ажылдажылганы улам күштелдирериниң дугайында дугуржулга чедип алдынган.
РФ-тиң өөредилге сайыды Андрей Николаевке Владислав Ховалыг ужурашкаш, Тывага өөредилге системазын хөгжүдер талазы-биле кылып чоруткан ажылдар дугайында тодаргайы-биле илеткээн. Чижээлээрге, 2022 чылдан бээр үеде чаа 11 школаны тутканын, 50 школаны чаартканын дыңнаткан. Тывага өөредилге адырын хөгжүдер план дугайында Андрей Николаевке Владислав Ховалыг чугаалааш, бичии уруглар садтарын көвүдедир тударын дыңнаткан. Республикага өөредилге системазын хөгжүдеринге федералдыг яамының улуг дузазын Тываның Баштыңы демдеглээн.
Бичии уруглар садтарын Тывага көвүдедир тударын ада-иелер деткээн. Владислав Ховалыгның блогунга Салбакай Ооржак “Республикада чаш уругларның хөй төрүттүнүп турарынга бичии уруглар садтарының тудуу дүгжүр ужурлуг” деп бижээн.
Москвага ажыл-агыйжы сургакчылаашкын үезинде РФ-тиң тудуг болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агый сайыды Ирек Файзуллин-биле база Владислав Ховалыг ужурашкан. Кызыл хоорайның электри энергиязы-биле хандырылгазын күштелдиреринге улуг ужур-дузалыг «Эне-Сай» биче станцияның болгаш Шагаан-Арыгга чаа одалга төвүнүң тудуу дээш республиканың тудуг болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агыйын хөгжүдериниң өске-даа айтырыгларын олар сайгарып чугаалашканнар.
РФ-тиң камгалал сайыдының оралакчызы – Россияның Чепсектиг Күштериниң шериг-политиктиг кол эргелелиниң начальниги армия генералы Виктор Горемыкинге Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг ужурашкаш, эрес-дидим дайынчы, “Кыргыз” деп дайынчы кыйгылыг Найырга “Россияның маадыры” атты тыпсыр дугайында чугаалашкан.
Российжи шериглерниң “Восток” бөлүглелиниң командылалы бистиң чаңгыс чер чурттуувус Найырга “Россияның маадыры” атты тывысканын Владислав Ховалыг бодунуң блогунда бижээн.
“Россети” акционерлиг ниитилелдиң чиңгине директору Андрей Рюминге Тываның Баштыңы ужурашкан. Олар Тывага энергетика четкизин хөгжүдериниң айтырыгларын чугаалашкан. Тывага 2026–2027 чылдарның кышкы сезонунга белеткел ажылдарынга “Россети” 283 сая рубльди үндүрерин дугурушкан. “Туран” биче станциядан Кызыл хоорайже 100 километр узун дурттуг электри шугумунуң тудуу эгелээр. “Арыг агаар” федералдыг программаны Тывага боттандырарынга «Россети» акционерлиг ниитилелдиң киржилгезиниң дугайында Андрей Рюмин биле Владислав Ховалыг сайгарып чугаалашканнар. Тываның энергетиктиг айыыл чок чоруунга «Россети» акционерлиг ниитилелдиң улуг үлүүн республиканың удуртукчузу демдеглээн.
РФ-тиң Даштыкы херектер яамызының статс-секрета- ры – оралакчы сайыт Евгений Ивановка Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг ужурашкаш, Кызыл хоорайга бо чылын эртер Улустар аразының IV буддийжи шуулганынга белеткел дугайында чугаалашкан.
Буддийжи шуулганга даштыкы чурттардан шажын-чүдүлгениң хөй санныг ажылдакчылары кээр, чоннар аразы чергелиг улуг шуулган болган төлээде, ол шуулганның эгезинден тура төнчүзүнге чедир РФ-тиң Даштыкы херектер яамызы бүгү талалыг деткимчени көргүзер деп Даштыкы херектер яамызының статс-секрета- ры – оралакчы сайыт Евгений Иванов бадыткаан.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг-биле ужуражыышкын үезинде РФ-тиң Федералдыг орук агентилелиниң удуртукчузу Роман Новиков 2025 чылда регионга орук тудуун бедии-биле үнелеп, “Чуртталгага инфраструктура” национал төлевилелдиң шупту көргүзүглери чедип алдынганын демдеглеп, 2026 чылда база ол чедиишкиннерни Тываның орукчулары улам улгаттырарынга бүзүрелин илереткен.
Кызыл хоорайга бо чылын эртер Улустар аразының IV буддийжи шуулганынга белеткелге Федералдыг орук агентилели чогуур үлүүн киирер, эң ылаңгыя аалчыларның чоруур оруктарын кончуг эки шынарлыг кылдыр чаартыр деп чугаалаан.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның Москваже ажыл-агыйжы сургакчылаашкынын республиканың чурттакчылары эки түңнелдерлиг деп санап турар. “Кыска ажылчын сургакчылаашкын үезинде дыка-ла хөй ажылды кылып чоргузуп турар-дыр даргавыс” деп, Айдың Базыр-оолович бижээн. Сергей Адыгжы “Эки-дир, даргавыс шыдаар-дыр. Уйгу-чыдын чытпас. Чедиишкинни күзедим” деп бижээн. Республиканың чурттакчыларының мындыг үнелелдери республиканың удуртукчузунга улуг деткимче боору чугаажок.
Ш. Лопсан белеткээн.
Чурукту ТР-ниң Чазааның парлалга албанындан алган.
“Шын” №3 2026 чылдың январь 29
