Январь 26-да К.Б. Ондар аттыг Тыва үндезин культура төвүнге тыва өгнүң чаңгыс аай хемчээлдерин ажылдап кылырының талазы-биле «төгерик ширээ» болган. Аңаа тыва өгнү кылырының шын аргаларының дугайында аңгы-аңгы яамыларның төлээлери, Тываның Алдан-Маадыр аттыг национал музейиниң, ТР-ниң Чазааның чанында Тываның гуманитарлыг болгаш социал-экономиктиг тускай шинчилелдер институдунуң эртемденнери, тыва чаңчылчаан культураның эдилекчилери, өг кылып турар ус-шевер мастерлер чыглып, сайгарып чугаалашкан.
Кѳшкүн амыдыралдыг чоннарның чурттаар оран-савазы – өгнү чүс-чүс чылдар дургузунда салгалдан салгалче өгбелеривис дамчыдып берген. Ону амгы үеге чедир ол-ла хевээр олчаан кадагалап эдилеп чоруурун болган хемчегниң киржикчилери демдеглеп, амгы үеде өглерни чер-черлерде мастерлер бодунуу-биле кылып турар апарганын чугаалашкан.
Ынчалза-даа чаңчылчаан тыва ѳгнү кылыр ус-шеверлерни салаа базып санап болур. Ынчангаш ѳгнүң хемчээлдерин чаңгыс аайлаары, стандартчыдары негеттинип келген. Доктаадып каан хемчээлдерге кылдынган ѳг «конструктор» ышкаш ус-шеверлерге-даа, ѳг эдилекчилеринге-даа септелге талазы-биле эптиг байдалдарны тургузуп болурунуң дугайында болган "төгерик ширээниң" киржикчилери чугулалап демдеглээн.
Бѳгүнгү салгакчыларның мурнунда тыва ѳгнү кончуг хумагалыг, чаагай чаңчылдарны сагывышаан, кедизинде келир үениң салгакчыларның соруун күштелдирер от бооп артар кылдыр эдилээр харыысалга дүжүп турар.
Стандартизация өгнүң ыяжының шынары болгаш кидисти салыр технологиязының талазы-биле нормаларны доктаадыры-биле чергелештир чоруур. Бо бүгү чүүлдер өгнү улам шынарлыг болгаш ажыглаарынга эптиг болдуруп, ужур-утказы-биле холбашкан чаңчылдарны хевээр арттырар. Ол дээрге үндезин тыва культураны нептередиринге болгаш ус-шеверлерни деткииринче угланган делгем рынокче базым болур дээрзин шуулганга чугаалашкан.
Болган "төгерик ширээге" эртемденнер ѳгнү чазап кылырда ажыглаар материалдар айтырыын, ооң юридиктиг кезээн, чоннуң чаңгыс аайлажыдылгага хамаарыштыр киирген санал-оналын кѳрүп, шынар болгаш хемчээл талазы-биле бир аай кылырын доктаадыр дугайында бирги чыыжынга кѳдүрген айтырыг чаңгыс хүннүң ажылы эвес, ам-даа келир үеде шиитпирлээр нарын кезектерден бүткен дээрзин түңнеп чугаалашкан.
Чуруктарны интернеттен алган.
“Шын” №4 2026 чылдың февраль 5
