"Сүбедей" спорт өргээзинге март 21-де Россия биле Моолдуң дипломаттыг харылзааларының 105 чыл оюнга уткуштур ийи чурттуң шеригжилериниң аразынга “Чурт камгалакчылары” деп 1-ги делегей чергелиг спортчу хүрештерге (грек-рим, дзюдо, самбо, сумо, хостуг хүрешке, моол хүрешке) солун маргылдаалар болуп эрткен. Маргылдааның кол сорулга- зы — ийи чурт аразында төөгүлүг эп-найыралды база спортчу харылзааларны быжыглаары.
Бирги делегей чергелиг Кубок маргылдаазын эрттирер деп бодал Россияның Төп шериг округунуң күш-дамыр белеткелиниң удуртукчузу, полковник Иван Кувырзин бистиң республиканың Чазак Даргазы Владислав Ховалыг-биле дугуржулганы 2025 чылда чарганнар. Улаштыр Россияның Камгалал яамызындан чөпшээрелди алганнар.
Байырлыг ажыдыышкынны “Саяннар” танцы-сам ансамблиниң танцы-самы база моол ыраажы Чулуунбааторнуң күүселдези-биле ажыткан. Улаштыр 55-ки гвардейжи мото-адыгжы (даг) бригадазының оркестриниң үделгези-биле мөгелер байырлыг чыскаалче үнгеннер.
Ажыдыышкын үезинде Чазак Даргазының оралакчызы Алексей Сазан-оол хүндүлүг аалчыларга, мөгелерге, көрүкчүлерге, ТШО киржикчилеринге изиг байырны чедиргеш, ТР-ниң Баштыңының хүндүлел бижиктерин тывыскан: 41 дугаар армияның майору Сергей Войцеге, Моолда “Алдар” клувунуң даргазының оралакчызы полковник В. Гомбожавка, моол шеригжи мөгелерниң удуртукчузу Оюндалай Пүрэвжанцанга.
ЦСКА-ның удуртукчузу, полковник Артем Громов байырын чедирбишаан, ЦСКА-Тыва спорт школазынга эки үре-түңнелдиг ажыл-ижи дээш “ГАЗель” автобусту тывыскан. Ол ышкаш Россияның камгалал сайыдының доктаалы ёзугаар “Спортчу чедиишкиннер” деп медальдарны 55-ки гвардейжи мото-адыгжы (даг) бригадазының шеригжилери Айдың Монгушка, Амир Чамзынга, Каң-Демир Сүге-Маадырга, Кежик Седенге база Виталий Шурга тывыскан.
Кызыл хоорайда Моолдуң чиңгине консулу Охиндоо Цэндсүрэн Россия биле Моолдуң дипломаттыг харылзааларының 105 чыл оюнга тураскааткан маргылдааның киржикчилеринге, аалчыларынга байырны чедирген. Россия биле Моолдуң политика, культура, экономика, өөредилге, эртем, спорт харылзаалары ам-даа эки сайзыраарын ол демдеглээн. “Бо маргылдааның эгелээни бистиң аравыста харылзааны улам быжыглаарының демдээ болур” — деп, ол дыңнаткан.
Маргылдааны ажыдып, хевис кырынче чурум ёзугаар грек-рим хүрештиң 5 мөгези (77, 82, 87, 97, 130 кг) үнгеннер. Грек-рим хүрешке колдуу 41 дугаар армияның мөгелери киришкен. Баштай 77 килге делегей чемпионадының мөңгүн медалының эдилекчизи Станислав Зайцев удурланыкчызы, Моолдуң 2 дакпыр чемпиону Лхагвасүрэн Дашжамцаны арыг чарын кырынга салып тиилээн. 82 килге Россия Кубогунуң хүлер медаль эдилекчизи Евгений Степанов удурланыкчызы Моолдуң 2 дакпыр чемпиону Ням-Эрдэнэ Оргилди 4 биле 2 санга тиилээн. 87 килге Россияның аныяктар аразынга мөңгүн медаль эдилекчизи Денис Сидельников удурланыкчызы Моолдуң чемпиону Баатархүү Өсөхбаярны 10 биле 0 кылдыр арыг тиилээн. 97 килге Россия чемпионадының хүлер медаль эдилекчизи Руслан Гусейнов удурланыкчызы Цогтбаатар Батбаярны 10 биле 0 санга арыг тиилээн. Эң аар 130 килге шериглер аразынга делегей чемпиону Виталий Шур удурланыкчызы Моолдуң аныяктар аразынга 2 дакпыр чемпиону Мөнхдорж Лхагважамцанны 8 биле 0 кылдыр ойнаан. Түңнелинде Россияның мөгелери 5 биле 0 кылдыр тиилээннер.
Дараазында дзюдо маргылдаазынга Россия дээш 60 килге Каң-Демир Сүге-Маадыр удурланыкчызы Энхтайван Ариунболдту сан-биле тиилээн. 66 килге Герман Кобец удурланыкчызы Баттогтохту сан-биле ашкан. 73 килге Равшан Насриддинов удурланыкчызы Лхагвжаргал Анхзаяага ойнаткан. 90 килге Глеб Шумилов удурланыкчызы Гэрэлтуяа Болор-Очирни сан-биле ашкан. 100 килге Назар Меньшиков удурланыкчызы Ганбаатар Пунцагцэрэнни сан-биле ойнаан. Түңнелинде Россияның мөгелери 4 биле 1 санга тиилээннер.
Самбо маргылдаазынга 58 килге Белек-оол Күжүгет удурланыкчызы Мөнхбат Гэнэдарамга сан-биле аштырган. 64 килге Нурсен Байышбеков удурланыкчызы Лхавасүрэн Сумьяага арыг ойнаткан. 71 килге Максим Шпак удурланыкчызы Эрдэнэцогт Гансүхтү ойнаан. Никита Александров удурланыкчызы Оюнчимэг Шинэбаярны ойнаан. Николай Рузавин удурланыкчызы Баярцэнгэл Хүдэрчулуунну ойнаан. Түңнелинде Россияның мөгелери 3 биле 2 санга тиилээннер.
Сумога шупту тыва мөгелер хүрешкеннер. 85 килге Гендун Монгуш удурланыкчызы Дорждаваа Банзарагчыны ойнаан. 92 килге Чимит Күжүгет удурланыкчызы Батбаатар Балчинямны ойнаан. 100 килге Хүлер Түлүш удурланыкчызы Суур Содномцэрэнни ашкан. 4 дугаарында 115 килге Александр Доржу удурланыкчызы Цогтбаяр Мөнхбаярны тиилээн. Эң аар 115 килден өрү Мерген Монгуш дең хүрешке удурланыкчызы делегей чемпионадының мөңгүн медаль эдилекчизи Хангай Насанбаярга аштырган.
Хостуг хүреш маргылдаазынга шупту тыва мөгелер хүрешкеннер. 57 килге Амир Чамзын удурланыкчызы Мөнх-Эрдэнэ Даваабандини сан-биле арыг ойнаан. 61 килге Кежик Седен удурланыкчызы Пүрвээ Дашцэрэнни сан-биле арыг тиилээн. 97 килге Бады-Маадыр Самдан удурланыкчызы Ганзориг Магсарны сан-биле арыг тиилээн. Түңнелинде тыва мөгелер 5 биле 0 кылдыр арыг тиилээннер. Эр хейлер!
Сөөлгү 6 дугаар оюн — моол хүрешке ат чок аныяк мөге Сүлде Донгак удурланыкчызы Моолдуң Хартыга база Тываның Начын мөгези Шархүү Пүрэвгарьдини хончуга мундургаш, арыг октаан. Көрүкчүлер, аарыкчылар өөрүшкүнүң байырын чедирип турганы улуг чоргаарал болган. Ийи дугаарында Соруктуг Калин-оол удурланыкчызы Батдорж Сосорбарамга октаткан. Үш дугаарында Кайгал-оол Ондар удурланыкчызы Өлзийбаяр Пүрэвбаярга октаткан. Дөрт дугаарында Начын-Мерген Ооржак удурланыкчызы Цэвэлхүү Энхчулуунга хончуга үр хүрешкеш октаткан. Сөөлгү хүрешке Айдың Монгуш удурланыкчызы Нэргүй Дашдаваага хончу хүрежинге октаткан. Тыва мөгелер күш талазы-биле аштырганнар. Түңнелинде 4 биле 1 санга моол мөгелер тиилээннер.
Маргылдааның шаңналдарын бир хүреш доостурга-ла, дораан чорудуп турганы солун болган. Шаңналдарны 1-2 дугаар чер алган мөгелерге медаль, диплом, өртектиг белектер база тиилекчи командага Кубокту тывыскан.
Маргылдаа үезинде көрүкчүлер, аарыкчылар, ТШО киржикчилери, шеригжилер хөй болганы солун.
/ Алексей ЧАМБАЛ-ООЛ, спорттуң хоочуну.
Буян ООРЖАКТЫҢ тырттырган чуруктары.
“Шын” №11 2026 чылдың март 26
