Тываның Одаар чүүл болгаш энергетика яамызының 2026 чылда мурнады хөгжүдер сорулгазы – Кызыл хоорай чоок-кавызының агаарының хирлениишкинин эвээжедири болур. Эрткен неделяда яамының түңнел коллегия хуралынга 2025 чылда «Экологтуг чаагай чорук» национал төлевилелдиң «Арыг агаар» федералдыг төлевилелинге киржип, регионда экологтуг байдалды экижидеринче угланган ажылының түңнелдерин үндүрген.
Тываның одаар чүүл болгаш энергетика сайыды Эдуард Куулар Россия Федерациязының Чазааның 2025 чылдың сентябрь 1-ниң № 2410-р айтыышкыны-биле Кызылдың хоорай округунда агаарже хоралыг ыштың үнерин эвээжедири-биле комплекстиг хемчеглер планын бадылаанын сагындырган. Тываның найысылалында «Арыг агаар» федералдыг төлевилелдиң идепкейлиг боттаныышкын чадазы эгелээн. Ооң мурнунда, 2023 чылдан бээр, «Экология» бүгү-россияның эртем-шинчилел институдунуң эртемденнери Кызыл хоорайда агаарның хирленгенин шинчилеп, ыштың үнүп турар кол дөстерин тодараткан. Хоорайга хоралыг ыштың хемчээли чылда 34 муң тоннадан ажып турарын шинчилелдер бадыткаан.
Тыва Республиканың географтыг туружунуң аайы-биле бойдус газының чыдыны чок болгаш газ дамчыдар хоорзалар системазы чок болганындан «Газпром» ПАН-ның газ хандырылгазының чаңгыс аай системазынче кошпаанын өөренип көргеш, 2025 чылда Тыва Республиканың Чазаа федералдыг төлевилел боттаныышкыны-биле Кызыл хоорайны тырый бастырган углеводородтуг газты ажыглап, газ-биле автономнуг хандырар дугайында саналды «Газпром» ПАН-га киирген.
2025 чылда Одаар чүүл болгаш энергетика яамызы Кызыл хоорайны тырый бастырган углеводородтуг газты ажыглап, газ-биле хандырар перспективтиг төлевилелдиң техниктиг-экономиктиг шинчилелин ажылдап кылган.
8781 өрегени, ийи котельнаяны тыраан газ хандырылгазынче шилчидерин саналдаан. Баштайгы санаашкыннардан алырга, бо хире санныг өрегелерни болгаш тус черниң котельнаяларын газ-биле одалгаже шилчидиптер болза, агаарже хоралыг ыштың үнери 14927,7 тоннага, азы ниитизи-биле 46 хуу эвээжээр. Хуу өрегелерни тыраан газ хандырылгазынче шилчидерин санап көөрге, газтың базыышкынын өйлээр дериг-херекселдер, газ дамчыдар хоорзалар, газ-биле одаар котёлдар, газ шыгжаар пунктулар болгаш станциялар тударынче 10,5 млрд рубль хире чарыгдал херек болур. Ынчангаш хөй капитал салыышкыны негеттинер болганындан ону чада аайы-биле боттандырарын көрүп турар.
Бо чылын ведомство одаар чүүлдер аразында чижилгени барымдаалап база перспективаларны көрүп, 2026-2030 чылдарда база алызында 2035 чылга чедир тыраан газ-биле хандырылга хемчээлин үндүреринге Тыва Республиканың одалга-энергия балансызын тодарадыр хемчеглерни планнаан.
«Арыг агаар» төлевилелди боттандырар комплекстиг план езугаар 2036 чылга чедир Кызылда хоралыг ыштың үнери 7100 тонна чедир кызырлыр.
Бо хүнге чедир Тываның найысылалы-биле кады Россияның 16 хоорайынга агаарже хоралыг ыш үндүрүлгезин эвээжедир комплекстиг планнар бадылаттынган.
ТР-ниң Чазааның парлалга албаны.