Угаан-бодалды, чугааны, сеткил-сагыш илерээшкиннерин болгаш тура-сорукту сайзырадыр оюннар.
Бо оюннарны эштери-биле кады кылырга, солун, ынчалза-даа чааскаан база ойнап болур.
1. Бир улустан үш сөс адап бергеш, үезин демдеглеп алырын диле. Сээң сорул- гаң — 10 минута дургузунда ол үш сөс ыяап-ла кирип турар домактарны хөйнү бижиири. Падежтерге өскертип болур. Хөй домак бижээн кижи тиилээр.
Чижээ, сеңээ: чадаг-терге, чечектер, дээр деп сөстер адап берген дижик.
Домак бөдүүн-даа бооп болур. Чижээ, «Хемниң суунда чадаг-терге, чечектер болгаш дээр көстүп турган».
Азы нарын домак: «Чадаг-тергелиг уруг дээр дег көк чечектерни чарашсынып чораан».
Чеже домак чогаатканыңарны санааш, кыдыраашка бижип алыңар.
2. Бо оюн мурнуку оюнга дөмейзимээр. Дөрт үжүк адап бээрин кым-бир кижиден диле. Сээң сорулгаң — дөрт сөстен тургустунган домак тургузары. Үжүктерниң орнун солуп болур. Чижээ, сеңээ: У, Х, Ч, Б деп үжүктер адап берген-дир. Домактар мындыг бооп болур:
Угбам хоорайдан чагаа бижээн.
Уругларның хептери чаа болган.
Хөй домак чогааткан кижи тиилээр. Кады каш домак бижээн-дир силер, кыдыраашка бижип алыңар.
3. Домактарны номчу:
Бо чылын кыш дыка соок болур.
Дүүн хүнзедир чаъс чагган.
Кудумчуда ыт маңнап чор.
Домактарның бирээзин кыдыраажыңга бижип ал. Ам ол-ла домакты өске сөстер-биле чугаалап көр.
Чижээ: «Дүүн хүнзедир чаъс чагган» деп домакты мынчаар «эде» бижип болур.
Дүүн чаъстыг хүн болган.
Дүүн кудумчуга өл болган.
Дүүн хүнзедир хол майгынчыгажының адаандан үнмедим.
4. Дараазында оюнну чааскаан-даа, эштери-биле-даа ойнап болур. Бир сөстен (аргалыг болза, узун) шилип алгаш, ооң үжүктеринден чаа сөстер тургузар. Чижээ, МАТРОС деп сөстен:
Трос, сорт, рот, рота, роса, сом, морс, март дээш оон-даа өске сөстер тургузуп болур (тыва сөстен таарыштыр шилип ап болур).
Сөстер тургузары — дыка солун оюн. Дыка хөй улус ындыг оюнну узун орукка чорааш, улуг оочурга тургаш ойнап турар. Ынчан үе эрткени билдинмес болур.
«Психология» деп өөредилге номундан алган.
“Шын” №12 2025 чылдың апрель 3