1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

АЛДЫН-ХАВАКТЫҢ АДА САЛГАКЧЫЗЫ

Сүт-Хөл кожууннуң Ал­дан-Маадыр суурнуң хүндүткелдиг чурттакчызы, Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы Орлан-оол Кежегелигович Монгуш-биле ужуражып чугаалаштым.
– Биче бүдүрүлге ажыдып алгаш, тараа тарып турган болгай силер, ооң дугайын чугаалап бээр силер бе?
– «Дарган» аттыг биче бүдү­рүлге ажыдып, совхозтан 10 га чер алгаш, ийи чыл улаштыр кызыл-тасты тарааш, элбек дүжүт­тү ап турдум. Баштайгы чылда бир гадан 25 центнер дүжүт алдым. Алдан-Маадыр суурумда чонумга ажыктыг болзун дээш, электри күжү-биле ажылдаар дээрбени база бодум чогаадып кылдым. Ол дээрбеге тарааны чарбалаар, далганнаар, шоңнадыр, соктадыр.
Өг-бүле бодун боду чемгерер деп девиз-биле тарааны тарып, хаван, дагаа, кастарны азыраан бис. Чарба, тараа барда, мал-маган азыраары эки чорду. Бода малды, шээр малды тудуп турар бис, ынчангаш эът, сүт бодувус амыдыралывыска четчир, ажырбас.
– Өг-бүлеңер, уругларыңар-биле таныштырып көрүңерем, Орлан Кежегелигович.
– Ажы-төлүм арбын көвей: дөрт оол, дөрт кыстыг мен. Олар шупту дээди эртемниг. Аныяк, кадык чорааш, ажы-төлдеривисти өстүрүп, өөредип, эртем-билигге  чедирип, өглеп-баштап алган бис. Уругларывыс аразында архитектор, инженер, экономист, юрист, башкы, агроном, электрик, эмчи эртемниглер бар.
Уругларым авазы ортумак эртемниг башкы кижи. Бойдустан чаяаттынган уран талантылыг, аныяанда спортка ынак чораан, музыкага салым-чаяанныг, хостуг үезинде 7 хылдыг гитарага ойнап, ырлай бээр.
– Ал-бодуңарны, ажыл-хожулуңарны сонуургадып көрүңерем.
– Алыс чуртум Калбак-Ха­раган, Алдын-Хавак, ада ызыгуурум – Кара-Монгуш. Алдынчы Кара-Монгуштарның ар­тынчызы, «Алдын-Хавак» ту­раскаалдың автору, Боракай оглу Кежегениң, Эрексей уруу Долума Монгуштарның он бир дугаар чааскаан арткан хеймер оглу-дур мен.
Төрүттүнген черим Сүт-Хөл кожууннуң Кара-Чыраа де­вис­кээ­ринде Алдын-Хавак деп чер. Төк кээп дүжүп, төрүттүнген өөм орнунда «Алдын-Хавак» деп тураскаалды тургузуп каан мен. 
Алдан-Маадыр, Ак-Даш, Суг-Аксы школаларынга химия, физика башкылап чордум. Өөреникчилеримни техниктиг билиглерге өөредип, янзы-бүрү экспонаттарны район, респуб­лика делгелгелеринге делгээш, бирги черлерни ап чордувус.
1971 чылдан эгелеп чаа тур­густунган «Алдан-Маадыр» совхозка мал ажыл-агыйының инженеринге пенсия үнгүже ажылдадым. Шаңналдарым хөй, «Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы» деп бедик атты алдым.
– Чугаалашканыңар дээш четтирдим, Орлан-оол Кежегелигович. Силерге узун назынны, быжыг кадыкшылды, ак орукту күзедим.
Чылбак Монгуш 
чугаалашкан.
Алдан-Маадыр суур.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.