1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БАЛЫКЧЫЛАРНЫҢ ЧЕДИИШКИНИ

Эрткен чүс чылдың тозан чылдарының төнчүзүнде бүгү Тываны балык болгаш балыктан кылган продукция-биле хандырып турган Кызылдың балык заводу хоозурап дүшкен соонда, бүдүрүлгениң ажылчыннары боттары кооператив кылдыр каттышкаш, баштайгы чылдарда ажыл-агыйын шору хөгжүдүп эккелгеннер. Ынчалза-даа 2013 чылда чуртка эгелээн­ экономиктиг кризистиң чалгыынга таварышкаш катап-ла хоозурап, үндүрүг, пенсия, орук, эмчи камгаладылгазы, электри энергиязы дээш төлевирлерге өре-ширези чыылгаш, заводту хуу кижиге садыпкаш, ажылчыннар боттары    өске бүдүрүлге черлеринче тарап ажылдай бергеннер.
Балык заводун садып алган кижи хуу сайгарлыкчы Аяна Олег­овна Монгуш болган. Ол 2014 чылда хуу сайгарлыкчы кылдыр бүрүткеткеш, өөнүң ээзи Владимир Монгуш-биле сүмелешкеш, дуңмаларын эвилелдээш, балык тывыжын чорудуп эгелээннери бо.
Владимир Монгуштуң балыкчылар бригадазында боду-биле кады 6 кижи ажылдап турар. Олар колдуунда-ла тус черни эки билир Тожу чурттуг аныяк эрлер. Чүге дээрге, балык тывыжын чорудары-биле чөпшээрелдиг чери бо кожууннуң Ушпе-Хөлде турар.
Хемниң эриин дургаар эдертир кылаштап чорааш сыырткыыш-­биле балыктаар дээн эвес, ужу-кыдыы көзүлбес делгем хөлче хемелиг эжиндирип чоруй баргаш, чер-чери-биле шөйлүп чоруй баар балык тудар четкини хөлдүң суунга салып каарга, ынчаар хонар. Эртенинде туттунган балыктарны хеме долдур чыып алгаш, эрикке эккеп, удур савалап, дузаар. Ооң соонда турлаанче сөөртүп эккелгеш, сери адаанга сериин черге тургузуп каар.
Күзүн кат, тоорук үезинде кылыр ажылдар көвүдеп каар. Каттаар, мөөгүлээр, тоорукту сайлаар, чыгган катты удур хайындыргаш, вареньелээр, мөөгүлерни дузаар дээш өске-даа. Таңды кежиин ынчаар савалап белеткээн соонда, дузаан балыктар-биле кады машинага чүдүргеш Кызылче бадырыптар. Ол бүгүнү Кызылдың Колхозная кудумчузунда Далай аттыг болбаазырадылга цеги манап турар.
Ооң ажылын хуу сайгарлыкчы Аяна Олеговна боду уштап-баштап турар. Чогум цехтиң ажылчыннары 4 кижи. Олар балыктарны аштап-арыглаар, ыштаар, дузаар, хеңмелээр ажылдарны кылып турар. Күзүн тайгадан эккелген дузаан мөөгүлерни, кат вареньелерин садарынга таарыштыр бир, ийи, үш литрлерниң саваларынга куткаш, этикеткаларын чыпшырар, сайлаан тоорукту килдеп, савалаар дээш ажылдар немежип каар.
Кандыг-даа ажылдың чедииш­киннери төнчү түңнелдерден билдинер. Аяна, Владимир Монгуштарның хуу бүдүрүлгези күрүне чагыын күүседип эгелээн. Баштайгы 2015 чылда 42 тонна балык тывыжын чорударын хүлээнгеш, планныг онаалдазын 100 хуу  күүседип, хөй балыкты болбаазыраткаш, садып сайгарып ажылдаанының түңнелинде, ажылдап алган акша-көпееэ-биле (ажылчыннарның ай санында ап турган шалың акшазындан аңгыда) республика бюджединиң янзы-бүрү чыылдаларын шуптузун төлээш, боттары 3 млн. рубль-биле үлетпүр бүдүрүлгезинге ажыглаар улуг соодукчуну, балык кадырып хеңмелээр, дадарбас каңдан кылган чан деп  адаар дериг-херекселдерни, савалары-биле кады садып алган. 
«Тыва Республиканың Чазаа балык тывыжын чорудуп турар бүдүрүлгелерни, хуу сайгарлыкчыларны деткип турары дээш четтирдивис. Бүдүрүлгеге ажыктыг дериг-херекселдерни садып алганывысты шынзыдып документилеривисти четчелээш дужааптарывыска, 3 млн 1 муң рубльдиң чартыын субсидия акшазы кылдыр күрүнеден эгидип берген. Амгы үеде ол акша-биле «Далай» болбаазырадылга цегиниң капитал септелгезин кыла бердивис» – деп, Аяна Олеговна чугаалап турар.
Республиканың девискээ­ринде хөлдерге болгаш суг шыгжамырларынга балык тывыжын чорудар эрге дээш Тыва Республиканың Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының бо чылдың март айда эрттирген мөөрейинге сайгарлыкчы Аяна Монгуштуң хуу бүдүрүлгези киришкеш, Тожунуң Ушпе-Хөлге балык тывыжын чорудар эргени база катап камгалап алган.
Бөгүн, июнь 27-де Бүгү делегейде байырлап эрттирип турар балык ажыл-агыйының хүнүн аныяк сайгарлыкчылар Владимир, Аяна Монгуштарның хууда бүдүрүлгезиниң ажыл-ишчилери чедиишкиннерлиг уткуп турар.
Даш-оол МОНГУШ.
Авторнуң тырттырган чуруу.

 

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.