1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

БАШТАЙГЫ ТҮҢНЕЛДЕРИ ЭКИ

«Инек – чемгерикчи малым» деп төлевилелди бистиң республикада 2016 чылдың чазынындан амыдыралга боттандырып эгелээн. Ооң кол-ла сорулгазы хөй ажы-төлдүг, хандырылгазы кошкак өг-бүлелерге боттарының чурттап турар черлеринге, суурларга малды тудуп, ооң ажык-дүжүүн херек кырында көрүп, мал-маганныг болурунуң бир чугула аргазын аныяк өг-бүлелерге бээри болур. 
Ындыг өг-бүлелерни кожуун бүрүзүнүң суурларындан шилээш, оларны социал төлевилелдиң киржикчилери кылгаш, чоннуң ниити хуралынга бадыладып турган. Ол төлевилелге киржип турар аныяк өг-бүле бүрүзү 18 хар четпээн 3 уруглардан эвээш эвес ажы-төлдүг болур ужурлуг.
Ынчангаш ындыг өг-бүлелерге бызаалыг инекти халаска садып бергеш, оларга боттарының хуу ажыл-агыйын тургузуп алырынга күрүнениң талазындан дузаны көргүзери болур. Шак ындыг өг-бүлелерге күрүнеден берген бызаалыг инээ бир чыл болгаш база бир бызаалыг апаар. 
Шак ындыг өг-бүлелер эң баштай халаска алган бызаалыг инээниң кыс молдургазын ийи чыл эрткенде өске хөй уругларлыг, хандырылгазы кошкак өг-бүлеге халаска дамчыдып бээр керээни тус черниң чагыргазының удуртукчулары-биле баш бурунгаар чарган турар. 
Ол төлевилел амыдыралга боттанып эгелээнден бээр удавас 1 чыл болур. Баштайгы түңнелдерден алгаш көөрге, чамдык кожууннарда шак ындыг өг-бүлелерниң инектери кышты хүр эрткеш, бызаалаар чеде берген. Аныяктарның коданынга ам база бир бызаа немежип, малының бажы өзер. Ооң-биле чергелештир ол инээ база хөй сүттү берип, өг-бүлениң бюджединге улуг дөгүм болуру чугаажок. 
«Инек – чемгерикчи малым» деп төле­вилел бистиң республиканың булуң бү­рүзүнде чогуур сайзыралды ап, хөй ажы-төлдүг өг-бүлелерниң ажыл-ижиниң чарылбас кезээ апарган. Ооң бир тодаргай херечизин Эрзин кожууннуң Эрзин суурда чурттап орар 4 ажы-төлдүг аныяк өг-бүле Байыр Аркадьевич биле Сылдыс Николаевна Чигжиттерниң аалынга баргаш, херек кырында көрдүвүс. 
Чигжиттер Эрзин суурнуң  төп кудумчу­ларының бирээзинде чурттап турар улус болду. Бажыңының хериминиң иштинде инээниң, бызаазының кажааларын кончуг эптиг кылдыр тудуп  алгаш, чайын кезип, белеткеп алган сигенин сарааттааш, кажаа­лап алган. 
Аныяктарның кайызының-даа ада-иези база малчын уктуг улус болду. Ынчангаш олар бичиизинден тура-ла мал-маган аразынга өскен база ол ажылдың ужу-кыдыын эки билир болгаш, алган инээниң, бызаазының ажаалда-тежээлдезин эки ап турганындан олар бо кышты хүр ашкан. 
Бызаазын бажыңының чанында кажаазынга тудуп, чайын белеткеп алган сигени-биле доктаамал чемгерип, суггарып турар.Ооң уламындан бызаазының күш-деңгели эки, кышты кандыг-даа бергедээшкин чок эрте бергенин өгнүң херээжен ээзи Сылдыс Николаевна чугаалап орду. 
Өг-бүлениң уругларының эң улуу Алиса, оон бичиилери Чимитсуу, Шүгдер, Мөңгүн-Херел олар Эрзин ортумак школазында өөренип турарлар. Уруглары школадан келгеш, ада-иезинге дузалажып, инээниң өдээн аштап, суггарып, сигенин база каап берип турарлар. 
Өгнүң херээжен ээзи Сылдыс Николаев­на­ның чугаазы-биле алырга, олар эрткен күзүн инээн үргүлчү саап тургаш, сметана, саржаан база болур шаа-биле белеткеп чет­тигипкенин чугаалап олурду. Амгы үе­де инээн­ден сагган сүдү хөй-ажы төлдүг өг-бүлеге хүнзедир сүттүг шай, эртен азы кежээ уругларынга сүттен кылган кадык хайын­дырып бээринге четчип турарын база чугаалады.  
Чаңгыс бо чижектен алгаш көөрге, «Инек – чемгерикчи малым» деп төлевилел, шынап-ла, хөй ажы-төлдүг өг-бүлелерге оларның оолдар, уругларынга немелде ак чемни док­таамал бербишаан, ада-иезинге дузалажып, мал ажылынче сонуургалды оттуруп турары кончуг өөрүнчүг.
Владимир ЧАДАМБА 
 

Рубрика: 

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.