1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

МАЙ 9 - ТИИЛЕЛГЕ ХҮНҮ

Тыва эки турачының фронтудан чагаазын араттарга номчуп тур.
 
Хүндүлүг чаңгыс чер-чурттуглар!
Эргим хоочуннар, тылдың ишчилери, концлагерьлерниң хоругдаткан кижилери!
Тыва гарнизоннуң солдаттары, сержантылары, старшиналары болгаш офицерлери!
Улуг байырлал – Тиилелге хүнү-биле сеткилимниң ханызындан байыр чедирип тур мен! Ол хүнден бээр 73 чыл эрткен, ынчалза-даа улуг дайынның салгалының дайынчы болгаш күш-ажылчы маадырлыг чоруктары дээш оларга өөрүп четтиреринден черле могап шылавас бис. Бистиң кырган адаларывыстың шыдажып эрткен човулаң-хинчээн кажан-даа уттуп болбас. Олар күчү-шыдал талазы-биле оранчок ажып турар бужар каржы дайзыннарга удур демисешкеш, оларны чылча шаап, тиилеп үнген.
Бистиң Тыва, бистиң өгбелеривис совет чон-биле эгин кожа нацизмге удур тулчуп чораанынга чоргаарланыр мен. Аңгы-аңгы нацияларның муң-муң оолдар, кыстары Улуг Тиилелге дээш сөөгүн салган. Бо хүнде байырлалдар, шериглер чыскаалдары – мөчээн солдаттарга, дайынның болгаш тылдың маа­дырларынга база ол ышкаш ам бо хүнде дайынчы кезектерде шериглеривис­ке чырык сактыышкынның езулалы-дыр. Силерге черге чедир мөгейип тур мен, эргим хоочуннар! 
Эргим эш-өөр! Бистиң хүлээлгевис – адаларывыс, кырган-адаларывыс, улуг өгбелеривис ышкаш чаңгыс демниг, сырый каттышкан болуп, тиилекчи солдаттардан хүлээп алган Ада-чуртка болгаш төрээн черге кызыгаар чок бараан болурунуң езу-чаңчылын кадагалап арттырып, чаа салгалга дамчыдып бээр ужурлуг бис. Бо тураскаалдыг хүн Россияның болгаш Тываның чаагай чоруу дээш чогаадыкчы күш-ажылга күчү-күштү, омак-сергелеңни сөңнээр болзун! Силерге тайбыңны, эп-найыралды, өөрүшкү-маңнайны, бүгүдеге менди-чаа­гайны күзедим!
Тыва Республиканың Баштыңы Ш. Кара-оол.
 
 
 
Дайынның болгаш тылдың хүндүлүг хоочуннары! 
Хүндүлүг чаңгыс чер-чурттугларым!
Бистиң чуртувус Тиилелге хүнүн бо чылын калбаа-биле 73 дугаар демдег­леп эртти­рер. Ону барымдаалааш, силер бүгүдеге ТР-ниң Дээди Ху­ра­лының (парламентизиниң) де­пу­таттарының өмүнээзинден ба­йыр чедирерин чөп­шээреп көрүңер.
Бо кайгамчык чырык байырлыг хүннү делегейниң хөй-хөй чурттары демдеглеп эрттирер. Чүге дизе Ада-чурттуң Улуг дайыны он-он чурттарга экономиктиг хоо­зуралды, сая-сая кижи чидириглерин чедирген. Бистиң күрүневис – агрессорнуң хендирбезин сыпкан чуртувус, бүгү талазы-биле эң коргунчуг когаралга таварышкан. Ол үеде бистиң өгбелеривис – ТАР-ның чону база өлүмнүг демиселдиң хажыызынга турбайн, фашистиг Германияга удур дайынга эң идепкейлиг киришкен.
Бистер өгбелери­вис­тиң маа­дырлыг чоруунга мөгейип чо­руур бис. Чүс-чүс, муң-муң чылдар эр­тер-даа болза, Ада-чурттуң Улуг да­йынының чылдарында совет чоннуң көргүскен маадырлыг чоруу имистелип өжүп читпес. Бо бүгүнү келир үеге дамчыдып арттырарынга амгы салгалдың үлүг-хуузу чугула. Чүге дизе бистиң аравыста ол коргунчуг дайынның чамдык киржикчилери – хүндүлүг хоо­чуннар ам-даа бар, чурттап чоруур. 
Май 9-туң кайгамчык байырлалын таварыштыр силерге аас-кежикти, кадыкшылды, амыр-тайбыңны күзедивис! Өгбелеривистиң оттуг-көстүг дайын чылдарында маадырлыг чоруунга төлептиг салгал болуп артаалыңар!
Хүндүткел-биле,
ТР-ниң Дээди Хуралының (парламентизиниң) Даргазы К. Даваа.
 
 
 
Ада-чурттуң Улуг дайынының болгаш тылдың хүндүлүг хоочуннары!
Эргим сибирьжилер!
Ада-чурттуң Улуг дайынының болууш­куннарындан бисти 70 ажыг чылдар аңгылап турар, ынчалза-даа ол коргунчуг шылгалдалар дугайында сактыышкыннар чоннуң сагыш-сеткилинге кезээде уттундурбас. Нацизм-биле демиселге бистиң чаңгыс ада-чурттугларывыстың көргүскен эрес-маадырлыг чоруу бистиң кижи бүрүзүнүң сагыш-сеткилинге езулуг патриотчу хөөннү, бодунуң Төрээн чурту дээш чоргааралды бөгүнге чедир оттуруп турар. Ол берге үеде шупту чүүлдер чаңгыс сорулгага чагырткан – үр манаан Тиилелгени чоокшуладырынга.
Ханы өөрүп четтириишкин сиңген сөстерни хоочуннарга чугаалап тур мен. Боттарыңарның дайынчы хүлээлгеңерни төлептии-биле күүседип, Ада-чуртка шынчызы-биле бараан болуп, канчаар-даа аажок улуг үрелиишкиннерден чуртту көдүрген силер. Бөгүн чурттап чоруур хоочуннар каң-кадык  болгаш узун назынныг болуңар! Ада-чуртту боттарының амы-тыны-биле камгалаан өгбелерге болгаш адаларга мөңге алдар! Келир үениң салгалдары дээш боттарының бажын салган маадырларны кезээде хүндүткелдии-биле сактып чоруур бис.
Ниити Тиилелгеже Сибирь девискээр­лериниң киирген үлүүн онзалап дем­деглексээр-дир мен. Ада-чурттуң Улуг дайынының чылдарында сибирьжи дивизиялар болгаш полктар фронтунуң шупту участоктарынга шиитпирлиг да­йынчы операцияларга киришкен. Муң чартык ажыг санныг сибирьжилерге Совет Эвилелиниң Маадыры деп бедик атты тывыскан. Сибирьниң девискээрлеринче чүс-чүс бүдүрүлгелерни көжүрген, шериг техника, дайынчы ок-чепсек болгаш аъш-чем-биле фронтуну хандырарын маңаа организас­таан.
Сибирьниң чурттакчыларынга Улуг Тиилелгениң Хүнү-биле байырны бүгү сагыш-сеткилимден чедирип, ханызы-биле өөрүп четтиргенивистиң сөстерин бистиң хоочуннарывыска база катап чугаалап тур мен. Силерниң маадырлыг чорууңарга мөгейип, силерниң тура-сорууңарның күштүүн магадап, ол маадырлыг чорукту шынчызы-биле камнап, аңаа төлептиг боорун даңгыраглап тур бис.
Байырлал-биле!
Россия Федерациязының Президентизиниң Сибирь федералдыг округда бүрүн эргелиг төлээзи С.МЕНЯЙЛО.
 
 
 
Эргим чаңгыс чер-чурттугларым!
Тыва Республиканың Хөй-ниити палатазының мурнундан силерге Тиилелге хүнү-биле чүректиң ханызындан байыр чедирдим!
Ол хүн бистерниң кижи бү­рүзүнүң чүректерин чоргаарал болгаш өөрүп четтириишкин долуп, кажыыдал оскундуруг баарывысты саргыдып келир. Даартагы хүнге бүзүрел дээш, ажы-төлүвүстү болгаш уйнуктарывысты өстүрүп кижизидер тайбың амыдырал дээш хемчээп четтинмес үнелиг чүүлдеривис-биле санашкан бис. Фашизмни тиилээ­ринге совет чоннуң шынчы эвилелчизи – Тыва Арат Рес­пуб­­лика улуг салыышкынын киирген. Ада-өгбелеривистиң тураскаалын кадагалап, чаагай чаңчылдарын уламчылап, төрээн черивистиң байлаан улам көвүдедири – бистиң ыдыктыг хүлээлгевис.
Эргим өңнүктер, сеткилимниң ханызындан силер бүгүдеге быжыг кадыкшылды, кежик-чолду, тайбың дээрни күзедим!
Хүндүткел-биле,
Тыва Республиканың Хөй-ниити палатазының даргазы Ч-Д. Ондар.

Рубрика: 

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.