1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

ОЛАРНЫЫ-БИЛЕ БОЛБАС

Россияның кыдыг-кызы­гаар регионнарының чедииш­киннерин «төп парлалга» деп адаарывыс солуннар, радио болгаш телевидение, эң ылаңгыя интернетте соцчетки­лер шоолуг-ла сонуургавас. Бир эвес ол-ла регионнарда багай чүүлдер болган болза, дораан-на шын-меге шуугаазын дойлуп үнер. «Тываның орус дылдыг хамаатыларының «Российжилер» («Россияне») эвилели» хөй-ниити организацияның кежигүннериниң РФ-тиң Президентизи В. Путинге 2016 чылдың чазын чоруткан чагаазы төп парлалга болгаш интернетке шуугаазынны үндүрген. Ол чагаага холдарының үжүүн ТР-ниң Чазак Даргазының оралакчызынга ажылдап чораан, амгы үеде Тывада чурттавайн турар Сергей Барыбин, ТР-ниң Дээди Хуралының (парламентизиниң) депутаттары чораан Виктор Молин, Зинаида Дехтярь дээш ниитизи-биле беш кижи ат салган деп МИЧ-ке дыңнаткан. Ты­вада орус кижилерни кызып-кыйып, албан-дужаалдарга томуйлавас, орус дылды барык өөретпейн, ажыглавайн турар, республиканың социал-эконо­миктиг байдалы сандараан дээш-ле хөй-ле  багай чүүлдерни чагаага бижээнин төп парлалгага, четкилерге чырыдып турган.
Республика болгаш Кызыл хоорай чергелиг албан-дужаал­дарны ээлеп, Тываның парламентизиниң депутаттарын­га соңгуттуруп  чораан Сергей Барыбин, Виктор Молин, Зинаида Дехтярь сугларны чон билир болгаш, хөй акша-шалыңныг ал­бан-дужаалдардан ыраан бо кижилерниң Россияның Президентизинге чагаазын оларның бедик албан-дужаалдарже эг­лип келиринче шургуушкун деп билген. Тус черниң орус-даа, тыва-даа чурттакчыларының аразынга шуугаазын үнмейн барган. Тывалар аразынга өскен, тыва дылды кончуг эки билир, интернетте Ермак деп аттыг, орус улустуң эрге-ажыы дээш сагыш аарып чоруур Андрей Шумов безин оларның дуга­йында «орус дылдыглар бис деп боттарыңарны адап турар болганыңарда, орустар эвес-тир силер» деп бижээн.
«Медуза» солуннуң тускай корреспондентизи Илья Азаров Тывага албан-биле келгеш, чагааның авторлары, оларның талалакчылары болгаш өске-даа кижилер-биле ужуражып, чугаалашкан. Ол ужуражылгалар дугайында бодунуң чүү­лүнге «Российжилерниң» хомудалдарын Владимир Путин база херекке албаан. Май айда Молинниң адынга харыы келген, эвилелдиң чагаазында санал, билдириишкин азы хомудал утка чок, ынчангаш аңаа тодаргай харыы бээр арга чок» деп дыңнаткан болган» деп Илья Азаров бижээн.
Республиканың «Российжилери» РФ-тиң Президентизинге оларның чагаазы Путинниң Ты­вага, ооң удуртукчузу Ш. Кара-оолга хамаарылгазын багай та­лазынче өскертиптер, 2016 чылдың сентябрь 18-те Тыва Республиканың Баштыңының соңгулдаларынга оларның талалакчызы тиилеп үнер, Сергей Барыбин, Виктор Молин, Зинаида Дехтярь суглар бедик албан-дужаалдарже катап эглип кээр боор бис деп бодааннар-даа чадавас. Ол ылап-ла ындыг дээрзин Илья Азаровка: «Бис кыдат-даа кижи дээш чөпшээрежир бис, чүгле Кара-оолду ап каап­тар болза…» — деп, Сергей Конвизтиң чугааланы бадыткал. 
Чүгле бедик албан-дужаал, хөй акша-шалың дээш эвес, а бистиң республиканың бурунгаар шимчээшкини дээш ажылдап чоруур орус болгаш өске-даа нация эштер бисте эвээш эвес. Олар тус черниң «Российжилериниң» чагаазының алыс сорулгазын ындындан-на билип турарлар. «Восток» КХН-ниң чиңгине директору Сергей Уюсов «Российжилерниң» чагаа­зын республикада байдалды соңгулда мурнуу чарыында нарыыдадыр дээн шенелде деп, а даргалап, депутаттап чораан, амгы үеде сайгарлыкчы Виктор Тунев албан-дужаал дээш «садыглажыышкын» деп санап турарын «Медузаның» коррес­пондентизинге чугаалааннар.
Республиканың «Российжи­лериниң» талалакчызы, «Риск» солуннуң редактору Конвизтиң ТР-ниң Чазааның Даргазының оралакчызы – тудуг сайыды Владимир Фалалеев дуга­йында «Медузаның» корресподентизинге: «Ажыы-биле чугаалаарга, ол мугулай-дыр. «Водоканал» КХН-ни ийи катап сандараткан, бодунга коттедж бажың тудуп алган» – диген, а Бии-Хем кожууннуң удуртукчузу Михаил Иусов дугайында: «Арагачы-дыр… Национал хеп кедер кылдыр ону албадапкан, мелегей, администрацияда национал хептиг кылаштап турар» – деп чугаалаан.
Бистиң орус чаңгыс-чер-чурт­тугларывыс дугайын­да­ республиканың «Россий­жи­­лериниң» аксы-сөзүн­ден «Медузаның» корреспон­ден­тизиниң бижээн чүүлүн ном­чааш, бо кижи пат кайгап каар. Орус омак кижилерни кым баък сөглеп, дорамчылап, кызып-кы­йып турар чүвел?
Орус кижилерни Тывадан үн­дүр кызып турарының сорулгазы – Россиядан адырлып алыры, аңгы күрүне апаргаш, Исландия ышкаш хөмүр-даш садып амыдыраары деп Конвизтиң чугаалаанын, Тыва 20 чыл ажыг хамаа­рышпас күрүне бооп, бодунуң орулгалары-биле чурттап келген, ынчангаш аңгыланып чоруй баа­рындан Ремезовтуң айыылзынып турарын, а сайгарлыкчы Туневтуң: «Бир эвес бистер аңгы күрүне болган болзувусса, эки боор чадавас. Россияның амгы экономиктиг уу-биле Тыва кажан-даа сайзыравас, оон аңгы болган болза, байый берип болур» — деп бодалын база «Медузаның» корреспондентизи бижээн. Россия күштүг күрүне-дир. Конвиз, Ремезов оларның бодап турары ышкаш болур бе?
Сергей Барыбин, Виктор Молин, Зинаида Дехтярь суглар ышкаш «Российжилерниң» мындыг хөделиишкиннери Россияның өске девискээрлеринде чурттап турар тываларга чамдык российжилерниң талазындан багай хамаарылганы болдуруп турар. Томск хоорайда аныяктарның Панславянисчи (славян чоннарның демниг боорунуң идеологиязы) каттыжыышкыны Тыва Республикада орус чоннуң геноцидин хүлээп көөр талазы-биле кампанияны эгелээнин 2013 чылдың декабрь 6-да чарлаан дугайында медээлер интернетте бар.
Шаңгыр-оол Моңгуш,
интернет материалдарын ажыглап белеткээн.

Санал-онал немээри

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.