1925 чылдың август 31-де үнүп эгелээн

САЯНА ЦОЙ: "КИЖИ ТӨЛҮ КАЯА-ДАА ЧОРУУР, КУШТУҢ ТӨЛҮ КАЯА-ДАА УЖАР"

Тываның журналистериниң аразында орус-даа, тыва­-даа эвес, Цой деп көрей фамилиялыг корреспондент Саянаны телекөрүкчүлер дораан танып каар боор оң. Боду тыва, а өөнүң ээзи Владимир Цой көрей омактыг кижи­-дир. Оларның интернационалчы өг­-бүлезиниң дугайында сонуургааш, Саяна Робертовна Цой-биле ужуражып чугаалаштым.
– Көрей чоннуң оглу­-биле каяа таныжып алдыңар база ырак Тываже чедип келгенин чугаалап бериңерем, солун болгай?
– Москвага өөренип тургаш, Чаа чылдың байырлалында тыва студентилерниң харжыгажы болган мен. Аңаа көрей оол эштери-биле кады чедип келген. Ол кежээге чугаалажып, танышкан бис. Мен Москваның күрүне университединиң филология факультединге өөренип турдум. А ол оол ынчан ажылдап турган. Бистиң, тываларның Чаа чылды уткуп турган ресторанывыс, ооң ажылдаар чериниң чоогунга турган. Ооң соонда салым-чолувусту кады доңнаштыргаш, көрей фамилияны алганым ол. Бодумнуң фамилиям Хомушку кижи мен.
– Тыва деп чурттуң дугайында билир турган­-дыр бе?
– Тываның дугайында чүнү-даа билбес, дыңнаваан-даа турган. Менден билип алгаш, оон бээр чедип келгени ол-дур. Москвадан маңаа келгеш «Dress code» деп садыг ажыдып алган бис. Эге дээрезинде аңаа ажылдап турдум. Ооң соонда «Тывасвязьинформ» албан чериниң парлалга секретарынга ажылдадым. Амгы үеде «Тыва–24» телеканалында корреспондент болуп ажылдап турар мен. Өөм ээзиниң ада-иези Москва облазынга чурттап турганнар. Ам Абаканда көжүп келген, уруу база өг-бүлези-биле мында Кызылда чурттап турар болгаш бээр чоокшулап орарлар (каттырар). Чайгы үеде Көреяже чоруптар улус, аңаа чайлааш, дедир чедип кээр. Черле Россияның хоорайларында чурттап турар улус-тур ийин.
– Өг­бүлеңерге кайы дылга чугаалажыр­-дыр силер, Саяна Робертовна, уругларыңар-биле таныштырып көрүңерем?
– Бажыңывыска орус дылга чугаалажыр бис. Ийи уруглуг бис, Нинавыс 11 харлыг, Тываның күрүне лицейиниң өөреникчизи, мен база бо лицейни 2001 чылда доостум. Мээң башкыларым ам уруумну өөредип турары солун чорду. Оглувус Максим 8 харлыг, Кызылдың №15 гимназиязының лицей клазында өөренип турар. Уругларывыс кайызы-даа тыва дылды билбес, чүгле орустап чугаалажыр. Бодум төрээн дылымдан аңгыда, орус, англи дылдарны билир мен. Москвага ажылдап тургаш, журналистика факультедин бот-өөредилге-биле доозуп алгаш, «Современник» солуннуң редакциязынга корреспондентилеп ажылдап турган мен. Оон өгленип алгаш-ла, бээр чуртумче чанып келдим.
– Хостуг үеңерни канчаар эрттирип турар силер, сонуургадып чугаалап бериңерем?
– Өөм ээзи черле көрей омактыг болгаш боттарының национал аъш-чемин кылырынга дыка ынак. Мен ооң аайы-биле база кылып өөренип алдым. Оон ыңай бо чоннуң «Хато» деп көзерлээр оюну бар. Бо оюнну чамдык көрей уруглардан артык ойнаар мен. Кады ойнаарымга олар меңээ аштырып алыр чорду. Оон ыңай уругларывыс-биле кады театрга тыва шиилер көөрүнге ынак бис. «Дуруяалар», «Көк дээрниң оглу» дээш, оон-даа өске шиилерни көрдүвүс. Ачавыс база бистиң-биле кады көөр, уругларым тывалаарга утказын билир, чүгле чугаалап шыдавас. Мен оларга тыва чонумнуң чаагай чаңчылдарын өөредип, айтып берип турар мен. Ол ышкаш чайгы шөлээвисте шупту аян-чорук кылырынга ынак бис. Белорусия, Украина, Латвия, Литва, Кипр, Турция болгаш Таиланд бо чурттарны эргий кезип кааптывыс. Ам Россияга аян-чорук кылыр сорулгалыг бис. Өөм ээзи амгы үеде Көрея чорупкан кижи, бистер база соондан дыштанып чедер деп турар бис.
– Англи дылды эки билир кижиге силерге очулдурукчунуң-даа херээ чок боор аа?! Тывага даштыкы чурттардан келген аалчыларга очулдурукчулап база болур­-дур силер.
– Даштыкы дылды билир болза-ла, кижи каяа-даа хостуг, чоргаар боор чорду. Турцияга чеде бээрге, ол чоннуң чугаазы бистии-биле дыка дөмей боорга, оларның аайы-биле чугааланыптар чордум. А өске даштыкы чурттарны кезип чоруурга, хөй кезии англи дылды билир боор-дур, харылзажып чугаалажырга бергедээшкиннер-даа турбас. Тываның даштыкыдан келген аалчыларынга очулдурукчулап база турдум. Шынап-ла, «кижи төлү каяа-даа чоруур, куштуң төлү каяа-даа ужар» деп тыва чоннуң үлегер домаанда чиге-ле сөглээн. Кижи каяа-даа чеде бээр, каяа-даа чурттай бээр, ол кончуг шын чорду.
– Журналист мергежилди черле сонуургаар турган силер бе, Саяна Робертовна?
– Бичии тургаш-ла бо мергежилди сонуургаар кижи мен. Орус дылга бичии-бичии чечен чугааларны чогаадып бижип турдум. Журналист кижиниң кулаа дыыжы, караа көскү болур. Каяа-даа чораанымда, көрген-билгенимни дептержигежимге демдеглеп алыр чаңчылдыг мен. Москвага өөренип тургаш, баштай-ла солунга ажылдап эгелээн чылдагааным-даа ол. Ылаңгыя хүннүң-не чаа медээлерни бижиир болгаш кандыг-даа улус-биле чугаалажыр дыка солун чорду. Амгы үеде тележурналист болзумза-даа, солун-сеткүүлде болгаш интернет четкизинде орус дылга материалдарны бижип турар мен. Ол ышкаш ыңай-бээр сургакчылаарга кижи хөйнү билип, көрүп алыр чорду. Ажылым аайы-биле сургакчылаарымга, уругларым ачазы черле хорадавас, ажынар артык аажы-чаң чок, харын-даа мени деткиир кижи. Кады төрээннерим база мээң ажылымны үнелээр, ачам Бай-Тайга, авам Каа-Хем чурттуг-даа болза, Кызыл хоорайда хөй чылдарда чурттап турарлар. 
– Журналист ажылыңар аайы­-биле каяа­-каяа чедип кааптыңар?
– Тываның ырак-узак суурларынга чедип, улуг-бичии чон-биле чугаалажып, таныштым. Көдээниң амыдыралы дыка солун-дур, мал-маган-даа хөй, агаар-бойдузу арыг, магалыг. Меңээ хоорайга өскен кижиге көдээге баарга эки-дир, ынчангаш өг-бүлемге база көдээ амыдыралды сонуургадыр бодалдыг мен. Оон ыңай «Open Tuva» деп төлевилелге киржип, республиканың чараш черлерин эргий кезээш, чурукка тырттырып, төөгүзүн бижип чоруп тур бис. Интернет четкизинде хууда арны бар, ында үндүрүп турар бис. Оон номчуп ап болур. База бир солун уттундурбас болуушкун, бо чазын Сибирьниң журналистери-биле кады Кыдат чурту четкеш келгеним сагыжымда арткан. Ол дугайында дараазында чугаалап берип болур мен.
– Ийе, дыка солун­-дур, Кыдатче чорааныңарны дараазында чугаалажыр бис, Саяна Робертовна. Моон­-даа соңгаар тыва­-көрей найыралчы харылзаалар быжыг­-ла болзун, силерниң чорууңар чогуп, ажыл­-үүлеңер бүдүп­-ле чорзунам! Айтырыгларга харыылап бергениңер дээш четтирдим.
Ася ТҮЛҮШ 
чугаалашкан.

Санал-онал немээри

CAPTCHA на основе изображений
Чурукта айыттынган демдектерни киириңер.